07.06.2010: Pracownicy: zatrudnianie, urlopy, zasiłki, świadczenia, ekwiwalenty

Wynagrodzenie za roboty budowlane

Zgodnie z art. 647 k.c. wykonawcy zobowiązanemu na podstawie umowy o roboty budowlane do oddania przewidzianego w tej umowie obiektu, wykonanego zgodnie z projektem i z zasadami wiedzy technicznej przysługuje prawo do określonego w umowie wynagrodzenia. Aby uniknąć niepotrzebnych sporów, które niejednokrotnie kończą się procesem sądowym, wynagrodzenie w umowie powinno być jasno sprecyzowane. Jak zatem ustalić wynagrodzenie za roboty budowlane?

W umowach o roboty budowlane stosuje się dwa rodzaje wynagrodzenia:

• wynagrodzenie kosztorysowe,
• wynagrodzenie ryczałtowe.

Niekiedy wyróżnia się także wynagrodzenie o charakterze mieszanym (kosztorysowo-ryczłtowe).

Przepisy kodeksu cywilnego dotyczące umów o roboty budowlane nie posługują się pojęciem wynagrodzenia kosztorysowego lub ryczałtowego, ani też nie odsyłają w tym zakresie do odpowiednich przepisów umowy o dzieło, które te kwestie regulują. Dlatego też strony stosując jeden z rodzajów wynagrodzenia powinny w umowie o roboty budowlane precyzyjnie określić co przez nie rozumieją albo też wyraźnie odwołać się do przepisów regulujących wynagrodzenie kosztorysowe lub ryczałtowe na potrzeby umowy o dzieło (art. 628-632 k.c.).

W wyroku z 20.11.2008 r. Sygn. III CSK 184/08 Sąd Najwyższy stwierdził, że jeżeli strony w umowie o roboty budowlane zastosowały jeden z systemów wynagrodzenia uregulowanych w przepisach kodeksu cywilnego dotyczących umowy o dzieło (ryczałtowy lub kosztorysowy), to w drodze analogii należy stosować właściwe przepisy dotyczące tej umowy.

Wynagrodzenie kosztorysowe

Podstawą ustalenia wynagrodzenia kosztorysowego jest kosztorys tj. zestawienie niezbędnych do wykonania robót materiałów i nakładów pracy z określeniem cen jednostkowych za te materiały i nakłady. Kosztorys opracowuje wykonawca robót budowlanych lub inwestor. Kosztorys opracowywany jest zazwyczaj przed złożeniem oferty i stanowi on załącznik do oferty, a następnie załącznik do umowy o roboty budowlane.

W przypadku, gdy kosztorys opracowuje inwestor zobowiązany do stosowania ustawy Prawo zamówień publicznych (zamawiający) kosztorys musi odpowiadać wymogom określonym w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 18 maja 2004 r. w sprawie określenia metod podstaw sporządzenia kosztorysu inwestorskiego, obliczenia planowych kosztów prac projektowych oraz planowanych kosztów robót budowlanych określonych w programie funkcjonalno-użytkowym (Dz. U. nr 130, poz. 1389). Rozporządzenie to przewiduje opracowanie kosztorysu metodą kalkulacji uproszczonej, polegającej na obliczeniu wartości kosztorysowej robót objętych przedmiarem, będących sumą iloczynów ilości jednostek przedmiarowych robót podstawowych i ich cen jednostkowych bez podatku VAT. Kalkulacja szczegółowa ceny jednostkowej polega na określeniu wartości poszczególnych jednostkowych nakładów rzeczowych oraz doliczeniu narzutów kosztów pośrednich i zysku. Przy ustaleniu jednostkowych nakładów rzeczowych stosuje się analizę indywidualną oraz kosztorysowe normy nakładów rzeczowych, a przy ustaleniu stawek i cen czynników produkcji (ceny robocizny, sprzętu) oraz wskaźników narzutów kosztów pośrednich stosuje się analizę własną oraz dane rynkowe.

Zgodnie z rozporządzeniem kosztorys inwestorski obejmuje:

• ogólną charakterystykę obiektu lub robót, zawierającą krótki opis techniczny wraz z istotnymi parametrami, które określają wielkość obiektu lub robót;
• przedmiar robót;
• kalkulację uproszczoną;
• tabelę wartości elementów scalonych, sporządzoną w postaci sumarycznego zestawienia wartości robót określonych przedmiarem robót, łącznie z narzutami kosztów pośrednich i zysku, odniesionych do elementu obiektu lub zbiorczych rodzajów robót;
• założenia wyjściowe do kosztorysowania,
• kalkulacje szczegółowe cen jednostkowych, analizy indywidualne nakładów rzeczowych oraz analizy własne cen czynników produkcji i wskaźników narzutów kosztów pośrednich i zysku.

Wynagrodzenie ryczałtowe

Pojęciem wynagrodzenia ryczałtowego posługują się przepisy kodeksu cywilnego poświęcone umowie o dzieło. Wynagrodzenie ryczałtowe za wykonane działo jest ustalane z góry w momencie zawarcia umowy na podstawie znanych stronom okoliczności. Zgodnie z art. 632 § 1 k.c. jeżeli strony umówiły się o wynagrodzenie ryczałtowe, przyjmujący zamówienie nie może żądać podwyższenia wynagrodzenia, chociażby w czasie zawarcia umowy nie można było przewidzieć rozmiaru lub kosztów prac.

Zgodnie z art. 632 § 2 k.c. istnieje możliwość podwyższenia ryczałtu lub rozwiązania umowy, jeżeli wskutek zmiany stosunków, której nie można było przewidzieć, wykonanie dzieła groziłoby przyjmującemu zamówienie rażącą stratą, co wymaga jednak interwencji sądu.

Co do zasady wynagrodzenie ryczałtowe nie podlega zatem zmianie w związku ze zmniejszeniem lub zwiększeniem kosztów wykonania dzieła. Zmiany wynagrodzenia nie uzasadnia także zmiana zakresu prac w porównaniu do wcześniej umówionego. Tu należy przytoczyć sentencję wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 6.03.2001 r. Sygn. I ACa 1147/00, w myśl którego jeżeli za wykonane dzieło strony ustaliły wynagrodzenie ryczałtowe, dołączenie przez wykonawcę do umowy kosztorysu nie ma znaczenia, a dokument ów uznać należy jedynie za uzasadniający merytorycznie oferowaną przez przyjmującego zamówienie (wykonawcę) kwotę wynagrodzenia ryczałtowego.

Zmiany wynagrodzenia w związku ze zmianą kosztów lub rozmiaru prac nie może się domagać zarówno wykonawca, jak i inwestor (zamawiający). Powyższe oznacza, że w przypadku zmiany okoliczności stanowiących podstawę ustalenia wysokości wynagrodzenia ryczałtowego żadnej ze stron nie służy jednostronne roszczenie zmiany wynagrodzenia. Istnieje zatem niebezpieczeństwo, głównie po stronie wykonawcy, że w przypadku wzrostu kosztów wykonania obiektu budowlanego lub też konieczności wykonania określonych prac wcześniej nie przewidzianych umówione wynagrodzenie nie będzie tego obejmowało. Sytuacja taka może zaistnieć, w wypadku gdy wykonawca składa ofertę jedynie po zapoznaniu się z projektem budowlanym, studium wykonalności, a bez znajomości projektu wykonawczego.

Zakaz zmiany wysokości wynagrodzenia ryczałtowego nie ma charakteru absolutnego. W myśl zasady swobody umów strony, które w umowie wspólnie ustaliły wysokość wynagrodzenia ryczałtowego zawsze mogą zgodnie postanowić o jego zmianie, podpisując odpowiedni aneks do umowy. Orzecznictwo dopuszcza także możliwość zmiany wynagrodzenia z ryczałtowego na kosztorysowe i odwrotnie, pod warunkiem, że zgodę na to wyrażą obie strony umowy.

W sytuacji, gdy zmiana dotyczy umowy w sprawie zamówienia publicznego pamiętać należy, że art. 144 ust. 1 ustawy Prawo zamówień publicznych zakazuje istotnych zmian postanowień umowy (a taką z pewnością będzie zmiana wysokości wynagrodzenia) w stosunku do treści oferty, chyba że zamawiający przewidział możliwość dokonania takiej zmiany w ogłoszeniu o zamówieniu lub w specyfikacji istotnych warunków zamówienia oraz określił warunki takiej zmiany.

Jeżeli z powodu nadzwyczajnej zmiany stosunków spełnienie świadczenia byłoby połączone z nadmiernymi trudnościami albo groziłoby jednej ze stron rażącą stratą, czego strony nie przewidywały przy zawarciu umowy, sąd może po rozważeniu interesów stron, zgodnie z zasadami współżycia społecznego, oznaczyć sposób wykonania zobowiązania, wysokość świadczenia lub nawet orzec o rozwiązaniu umowy (art. 3571 k.c.). Jest to jednak rozwiązanie wyjątkowe i wymaga założenia sprawy sądowej.

Klauzule waloryzacyjne

Antidotum na częste zmiany tzw. czynników produkcji może być wprowadzenie do umowy o roboty budowlane klauzuli waloryzacji wynagrodzenia. Waloryzacja wynagrodzenia dopuszczalna jest w każdej umowie o roboty budowlane, także tych zawieranych w wyniku postępowania o udzielenie zamówienia publicznego. Podstawą waloryzacji mogą być przykładowo wskaźniki publikowane przez Główny Urząd Statystyczny dotyczące zmian cen określonych towarów lub usług, wskaźniki branżowe, giełd towarowych etc. Klauzula waloryzacyjna powinna określać w sposób precyzyjny zasady zmiany wysokości wynagrodzenia tj. termin waloryzacji, instrument bazowy, którego zmiana wartości spowoduje zwiększenie (zmniejszenie) wynagrodzenia.

Termin zapłaty wynagrodzenia

O terminie zapłaty wynagrodzenia decydują strony zawierające umowę o roboty budowlane. Swobodę w tym zakresie ogranicza jedynie ustawa z dnia 12 czerwca 2003 r. o terminach zapłaty w obrocie handlowym (Dz. U. z 2003 r. Nr 139, poz. 1323 ze zm.). Zgodnie z art. 5 tej ustawy, jeżeli strony w umowie przewidziały termin zapłaty dłuższy niż 30 dni, wierzyciel może żądać odsetek ustawowych za okres począwszy od 31 dnia po spełnieniu swojego świadczenia niepieniężnego i doręczeniu dłużnikowi faktury lub rachunku - do dnia zapłaty, ale nie dłuższy niż do dnia wymagalności świadczenia pieniężnego. Czynność prawna, która ograniczałaby uprawnienia wierzyciela lub obowiązki dłużnika jest z mocy prawa nieważna, nawet jeżeli dokonana została zgodną wolą obu stron. Powyższe uregulowania dotyczą także umów, których jedną ze stron jest zamawiający w rozumieniu art. 3 ustawy Prawo zamówień publicznych, z wyjątkiem umów finansowanych w całości ze środków międzynarodowych instytucji finansowych, pochodzących z bezzwrotnej pomocy Unii Europejskiej lub funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności Unii Europejskiej.

Obniżenie wysokości wynagrodzenia

Jeżeli roboty budowlane zostały wykonane wadliwie, inwestor może realizować uprawnienia wynikające z rękojmi (art. 637 w związku z art. 656 k.c.) lub roszczenia odszkodowawcze na zasadach ogólnych (art. 471 k.c.). Wybór uprawnień wynikających z rękojmi nakłada na niego obowiązek wykazania, które konkretne roboty obciążone są wadą.

W przypadku umów o roboty budowlane wykonawca odpowiada za wady na zasadzie rękojmi za wady, do której stosuje się przepisy k.c. dotyczące umowy o dzieło.

Zgodnie z art. 637 § 1 i 2 k.c. jeżeli dzieło ma wady, zamawiający może żądać ich usunięcia, wyznaczając w tym celu przyjmującemu zamówienie odpowiedni termin z zagrożeniem, że po bezskutecznym upływie wyznaczonego terminu nie przyjmie naprawy. Gdy wady usunąć się nie dadzą albo gdy z okoliczności wynika, że przyjmujący zamówienie ich nie zdoła usunąć w czasie odpowiednim lub też jeżeli nie usunął wad w terminie wyznaczonym przez zamawiającego, to wówczas zamawiający może od umowy odstąpić - jeżeli wady są istotne, jeżeli wady nie są istotne, zamawiający może żądać obniżenia wynagrodzenia w odpowiednim stosunku.

Zgodnie z art. 656 § 1 k.c. do rękojmi za wady wykonanego obiektu stosuje się odpowiednie przepisy o umowie o dzieło, a więc art. 637, 638 k.c., co oznacza, iż poprzez odesłanie z art. 638 k.c. stosuje się odpowiednio przepisy o rękojmi przy sprzedaży. W grę wchodzi zatem m.in. art. 568 § 1 k.c. przewidujący, że uprawnienia z tytułu rękojmi za wady budynku wygasają po upływie 3 lat, licząc od dnia wydania budynku.

Gwarancja zapłaty za roboty budowlane

Mówiąc o wynagrodzeniu za roboty budowlane wspomnieć należy o nowych uregulowaniach wprowadzonych do Kodeksu cywilnego przez ustawę z dnia 8 stycznia 2010 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2010 r. Nr 40, poz. 222), dotyczących gwarancji zapłaty za roboty budowlane (art. 6491-5 k.c.).

Gwarancji zapłaty za roboty budowlane inwestor udziela wykonawcy (generalnemu wykonawcy) w celu zabezpieczenia terminowej zapłaty umówionego wynagrodzenia za wykonanie robót budowlanych w formie gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej, a także akredytywy bankowej lub poręczenia banku udzielonego na zlecenie inwestora. W tym wypadku prawo wykonawcy nie może zostać wyłączone lub ograniczone przez czynność prawną.

Wykonawca (generalny wykonawca) robót budowlanych może w każdym czasie żądać od inwestora gwarancji zapłaty do wysokości ewentualnego roszczenia z tytułu wynagrodzenia wynikającego z umowy oraz robót dodatkowych lub koniecznych do wykonania umowy, zaakceptowanych na piśmie przez inwestora. Brak żądanej gwarancji zapłaty stanowi przeszkodę w wykonaniu robót budowlanych z przyczyn dotyczących inwestora. Inwestor nie może odmówić zapłaty wynagrodzenia mimo niewykonania robót budowlanych, jeżeli wykonawca (generalny wykonawca) był gotów je wykonać, lecz doznał przeszkody z przyczyn dotyczących inwestora. W takim wypadku inwestor może odliczyć to, co wykonawca (generalny wykonawca) oszczędził z powodu niewykonania robót budowlanych.

Solidarna odpowiedzialność za wynagrodzenie podwykonawcy

Na mocy art. 6471 par. 5 k.c. inwestor (w tym również zamawiający) ponosi solidarną odpowiedzialność wraz z wykonawcą za zapłatę wynagrodzenia należnego podwykonawcy.

Odpowiedzialność taka będzie zachodzić, jeżeli w umowie o roboty budowlane zawartej między inwestorem a wykonawcą (generalnym wykonawcą), strony ustalą zakres robót, które będą wykonane za pomocą podwykonawców, a następnie inwestor wyrazi zgodę na zawarcie umowy przez wykonawcę z podwykonawcą. Jeżeli inwestor, w terminie 14 dni od przedstawienia mu przez wykonawcę umowy z podwykonawcą lub jej projektu, nie zgłosi na piśmie sprzeciwu lub zastrzeżeń, uważa się, że wyraził zgodę na zawarcie umowy.

Wszelkie odmienne postanowienia umów o roboty budowlane, które ograniczałyby lub wyłączały zasadę solidarnej odpowiedzialności za wynagrodzenie podwykonawcy, są z mocy prawa nieważne.

Podstawa prawna:
• ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ze zm.),
• ustawa z dnia 8 stycznia 2010 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2010 r. Nr 40, poz. 222),
• ustawa z dnia 12 czerwca 2003 r. o terminach zapłaty w obrocie handlowym (Dz. U. z 2003 r. Nr 139, poz. 1323 ze zm.),
• ustawa z dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 223, poz. 1655).

Adam Palowski

Wszystkie artykuły z tego działu »

WASZE KOMENTARZE (0)

Dodaj nowy komentarz

komentarz:
podpis:
 

Drodzy Użytkownicy podatki.biz. Choć czytamy uważnie Wasze komentarze, nie odpowiadamy na pytania w kwestiach szczegółowych. Zadając je, kierujecie je nie do nas, a do innych Użytkowników podatki.biz. Jeżeli chcecie wyjaśnić lub rozwiązać jakiś problem, zachęcamy do skorzystania z naszego forum dyskusyjnego - www.podatki.biz/forum

Zespół podatki.biz

Napisz komentarz...