Szukaj
Wykop ten artykuł Dołącz do nas na Facebooku
REKLAMA

Ważne informacje w serwisie:




Aktualności:

wszystkie aktualności »

Artykuły: Zobowiązania podatkowe, czyli jak płacić podatki

15.03.2018

NSA: Egzekucja wynikająca z niekonstytucyjnego przepisu jest niezgodna z prawem

Decyzje sprzeczne z prawem, ustalające zobowiązania podatkowe, które przy wykładni przepisów zgodnie z Konstytucją nie istniały nie stanowią prawidłowej podstawy do wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Brak jest też racjonalnego uzasadnienia, aby zobowiązany ponosił należności z tytułu kosztów egzekucyjnych w sytuacji, gdy nie wynikły one z jego winy.

TEZA

Stwierdzenie w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2013 r., SK 18/09 (Dz. U. z 2013 r., poz. 985), że art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r., poz. 361 z późn. zm.) jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 64 ust. 1 Konstytucji RP oznacza, iż jako wywołujący skutki ex tunc prowadzi do niezgodności z prawem nie tylko powołanego art. 20 ust. 3 ustawy, ale i niezgodności z prawem wszczęcia i prowadzenia egzekucji, o której mowa w art. 64 c § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014 r., poz. 1619 z późn. zm) na podstawie decyzji wydanej w oparciu o ten niekonstytucyjny przepis.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia NSA Stefan Babiarz (sprawozdawca), Sędzia NSA Krzysztof Winiarski, Protokolant Natalia Narejko, po rozpoznaniu w dniu 3 sierpnia 2017 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w Lublinie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 4 lutego 2015 r. sygn. akt I SA/Lu 837/14 w sprawie ze skargi E. T. na ostanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Lublinie z dnia 10 lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie kosztów egzekucyjnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie na rzecz spadkobierców E. T. - E. T., J. M. T. i A. S. T. kwotę 120 (słownie: sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. NSA/wyr. 1 - wyrok

UZASADNIENIE

1. Wyrokiem z dnia 4 lutego 2015 r., I SA/Lu 837/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uchylił zaskarżone przez E. T. (zwanego dalej skarżącym) postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Lublinie z dnia 10 lipca 2014 r. w przedmiocie kosztów egzekucyjnych.

2. Ze stanu sprawy przyjętego przez sąd I instancji wynika, że w dniu 12 marca 2013 r. NUS wystawił w stosunku do zobowiązanego tytuł wykonawczy nr SM [...]. Podstawą jego wystawienia była decyzja DIS z dnia 31 grudnia 2012 r., ustalająca zobowiązanemu zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów za 2006 r.

Decyzja DIS, która była podstawą wystawienia tytułu wykonawczego nr SM [...] była przedmiotem sądowej kontroli legalności, która zakończyła się prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 listopada 2013 r., sygn. II FSK 2734/13. Mocą tego prawomocnego wyroku Sąd uchylił wyrok sądu pierwszej instancji oddalający skargę oraz uchylił zaskarżoną decyzję DIS z dnia 31 grudnia 2012 r. Tej treści orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego było konsekwencją wyroku Trybunału Konstytucyjnego (TK) z dnia 18 lipca 2013 r., sygn. SK 18/09, który uznał art. 20 ust. 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U.2012.361 ze zm. – u.p.d.o.f.), w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 1998 r. do dnia 31 grudnia 2006 r. za niezgodny z art. 2 w związku z art. 64 ust. 1 Konstytucji RP (Dz.U.1997.78.483 ze zm.).

W następstwie DIS, decyzją z dnia 27 stycznia 2014 r., uchylił w całości decyzję NUS z dnia 31 stycznia 2012 r. i umorzył postępowanie podatkowe w sprawie zastosowania wobec zobowiązanego art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f.

W piśmie z dnia 16 października 2013 r. zobowiązany- skarżący wystąpił do organu egzekucyjnego o zwrot wyegzekwowanej należności i pobranych kosztów egzekucyjnych.

Postanowieniem z dnia 8 lipca 2014 r. NUS umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec zobowiązanego w związku z uchyleniem decyzji, będącej podstawą realizowanego tytułu wykonawczego i umorzeniem postępowania podatkowego w sprawie dochodzonego zobowiązania podatkowego. Odmówił jednak zwrotu kosztów egzekucyjnych.

W ocenie organów postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte zgodnie z prawem, kiedy w obrocie prawnym pozostawała wykonalna decyzja wymiarowa (ustalająca zobowiązanie podatkowe), wobec czego organ podatkowy – wierzyciel był uprawniony do wystawienia na jej podstawie tytułu wykonawczego w stosunku do zobowiązanego, zaś organ egzekucyjny miał obowiązek prowadzić postępowanie egzekucyjne na wniosek wierzyciela i na podstawie przedstawionego tytułu wykonawczego, a w jego ramach stosować środki egzekucyjne w stosunku do majątku zobowiązanego, z czym wiązały się koszty egzekucyjne. Organy podkreślały, że TK wydał orzeczenie w sprawie sygn. SK 18/09, kiedy toczyło się już postępowanie egzekucyjne w stosunku do zobowiązanego i zastosowano w jego toku środki egzekucyjne. W tych okolicznościach rozważane postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte zgodnie z prawem i było prowadzone zgodnie z prawem do czasu podjęcia orzeczenia w sprawie sygn. SK 18/09. Dopiero w toku zaawansowanej już egzekucji (realizowania prawidłowego tytułu wykonawczego), po zastosowaniu środków egzekucyjnych w stosunku do majątku zobowiązanego, zaistniała sytuacja uzasadniająca umorzenie tego postępowania egzekucyjnego.

3. Zobowiązany złożył skargę na powyższe postanowienie DIS do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, zarzucając naruszenie art. 64c § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014 r., poz. 1619 – dalej: u.p.e.a.) oraz art. 7, art. 8, art. 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 – dalej: k.p.a.) w związku z art. 2 i art. 31 ust. 2 Konstytucji RP.

W uzasadnieniu podniósł, że koszty egzekucyjne należy postrzegać jako swego rodzaju karę czy majątkową dolegliwość dla zobowiązanego za niewykonanie, w sposób dobrowolny, zobowiązania podatkowego, wynikającego z wykonalnej decyzji. Skoro nałożone na niego zobowiązanie podatkowe okazało się niezasadne, jego podstawa prawna niezgodna z Konstytucją RP, to w takiej sytuacji skarżący nie był rzeczywiście zobowiązany do zapłaty kwoty ustalonej w decyzji organu.

W związku z tym należy mu się nie tylko zwrot należności wyegzekwowanych niezgodnie z prawem, na podstawie wadliwej decyzji, ale również nie powinien ponosić kosztów egzekucji, prowadzonej w celu jej wykonania.

Odpowiadając na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko oraz jego argumentację, jakie zostały przedstawione w zaskarżonym postanowieniu.

4. Wojewódzki Sąd Administracyjny uwzględniając skargę wskazał, że kwestią sporną jest zagadnienie, czy umorzenie postępowania egzekucyjnego w następstwie umorzenia postępowania podatkowego, które to postępowania dotyczyły zobowiązania skarżącego z art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f., w związku z orzeczeniem TK w sprawie sygn. SK 18/09, stwierdzającego niezgodność z Konstytucją RP art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f., realizuje przesłankę zwrotu zobowiązanemu kosztów egzekucyjnych, stosownie do treści art. 64c § 3 u.p.e.a.

Sąd podkreślił, że regułą jest, iż to zobowiązany ponosi odpowiedzialność za powstałe koszty egzekucji. Zasadność takiej regulacji nie budzi wątpliwości. Tymczasem zobowiązany, jeszcze przed umorzeniem postępowania egzekucyjnego, wystąpił do NUS o zwrot kosztów egzekucyjnych na zasadzie art. 64c § 3 u.p.e.a. Skarżący podnosił wówczas, że wyrok TK, SK 18/09 i w konsekwencji umorzenie postępowania podatkowego oznaczają, iż NUS wszczął i prowadził egzekucję niezgodnie z prawem, skoro egzekwowana była należność ustalona w oparciu o niekonstytucyjny przepis art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f.

Mając na uwadze powyższe, sąd I instancji podkreślił, że zasadnicze znaczenie ma więc zawarty w art. 64c § 3 u.p.e.a. zwrot dotyczący "niezgodności z prawem" wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego. W niniejszej sprawie podstawę wystawienia tytułu wykonawczego stanowiła decyzja, wydana na podstawie art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. za 2006 r., a więc przepisu, o którego niezgodności z Konstytucją RP orzekł TK w dniu 18 lipca 2013 r. w sprawie sygn. SK 18/09. Była to zatem decyzja sprzeczna z prawem. Skoro decyzja stanowiąca podstawę wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego była niezgodna z prawem (wadliwa) w sposób kwalifikowany, to również niezgodne z prawem było wszczęcie i prowadzenie egzekucji na podstawie tytułów wykonawczych, wystawionych w oparciu o taką decyzję. Brak jest jednocześnie racjonalnego uzasadnienia, aby zobowiązany ponosił koszty egzekucyjne w sytuacji, gdy nie wynikły one z jego winy. Brak jest uzasadnienia, aby kwalifikować jako zgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie postępowania egzekucyjnego w celu wyegzekwowania należności, wynikającej z decyzji organu podatkowego, wydanej w oparciu o przepis, który następnie mocą orzeczenia TK został uznany za niezgodny z Konstytucją RP i w rezultacie decyzja ta została w dalszej kolejności wyeliminowana z obrotu prawnego.

Sąd na poparcie swego stanowiska wskazał, że w świetle art. 190 Konstytucji RP za ugruntowane uznać należy stanowisko, iż - co do zasady - orzeczenia TK mają moc wsteczną (są skuteczne ex tunc). TK orzeka o niezgodności ustawy z Konstytucją, przy czym niezgodność ta nie istnieje wyłącznie od chwili orzekania przez TK, lecz występuje również wcześniej..

Ponadto sąd wskazał, że przez prawidłowe wszczęcie postępowania należy rozumieć taką sytuację, w której w momencie wszczynania postępowania nic nie wskazuje na niemożność poniesienia przez zobowiązanego kosztów egzekucyjnych.

Istotne jest, że w dacie wystawienia tytułu wykonawczego w stosunku do zobowiązanego i wszczęcia postępowania egzekucyjnego w celu wykonania decyzji opartej na art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f., sprawa o sygn. SK 18/09 już oczekiwała w Trybunale Konstytucyjnym na rozpoznanie i rozstrzygnięcie. Wobec tego organ podatkowy jako wierzyciel, wystawiając tytuł wykonawczy i kierując go do realizacji, następnie organ egzekucyjny, wszczynając i prowadząc postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanego w celu przymusowego wykonania decyzji wydanej na podstawie art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f., dysponowały wiedzą o tym, że Trybunał Konstytucyjny rozstrzygnie o zgodności z Konstytucją RP ww. przepisu u.p.d.o.f.

W szczególności wierzyciel miał obowiązek wziąć pod uwagę, domagając się przymusowej realizacji decyzji opartej na art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f., że w realnej perspektywie prze...

DOSTĘP DO PEŁNEJ TREŚCI SERWISU WWW.PODATKI.BIZ JEST BEZPŁATNY
WYMAGANE JEST JEDNAK ZALOGOWANIE DO SERWISU.
UŻYTKOWNICY ZALOGOWANI MOGĄ RÓWNIEŻ DODAWAĆ KOMENTARZE.

Jeżeli jeszcze nie jesteś zarejestrowany, zapraszamy
do wypełnienia krótkiego formularza rejestracyjnego.

REJESTRACJA

dla nowych użytkowników

LOGOWANIE

dla użytkowników podatki.biz

podaj e-mail:
wprowadź hasło:

zapomniałem hasła | problemy z logowaniem

DLACZEGO WARTO SIĘ ZAREJESTROWAĆ DO SERWISU PODATKI.BIZ?

Otrzymujesz całkowicie bezpłatny stały dostęp do wielu informacji, między innymi do:

  • ujednolicanych na bieżąco aktów prawnych (podatki, ubezpieczenia społeczne i działalność gospodarcza)
  • narzędzi: powiadamiania o nowych przepisach, zmianach w przepisach i terminach
  • kalkulatorów i baz danych
  • działów tematycznych zawierających poglębione informacje na interesujące Cię tematy; omówienia, odpowiedzi na najczęściej pojawiające się pytania
  • strony osobistej, na której znajdziesz aktualne informacje przeznaczone dla osoby o Twoim profilu zawodowym. Dodatkowo będziesz mógł edytować własną listę zakładek w celu szybszego docierania do szczegółowej informacji
  • newslettera informującego regularnie o wydarzeniach związanych z podatkami i działalnością gospodarczą

Czas rejestracji - ok. 1 min

Uwaga

Podczas rejestracji nie zbieramy żadnych szczegółowych danych personalnych i teleadresowych. W każdej chwili możecie usunąć trwale i bezpowrotnie dane dotyczące Waszego konta. Przed rejestracją prosimy o zapoznanie się z regulaminem »