Szukaj
Wykop ten artykuł Dołącz do nas na Facebooku
REKLAMA

Ważne informacje w serwisie:




Aktualności:

wszystkie aktualności »

Artykuły: Pracownicy: zatrudnianie, urlopy, zasiłki, świadczenia, ekwiwalenty

20.02.2007

Poradnik ZUS. Ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne osób prowadzących pozarolniczą działalność i osób z nimi współpracujących.

Celem poradnika jest omówienie obowiązujących od 1 stycznia 1999 r. zasad ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego osób prowadzących pozarolniczą działalność i osób z nimi współpracujących. Przedstawione zagadnienia dotyczą zarówno osób prowadzących działalność indywidualnie, jak i w ramach np. spółki cywilnej (obowiązujący tryb postępowania w zakresie dokonywania rozliczeń składek na ubezpieczenia przez wspólników spółek cywilnych zawiera rozdział X).

Istotnym elementem poradnika jest część poświęcona zbiegom tytułów do podlegania ubezpieczeniom społecznym (patrz: rozdział III). Omówiono w niej m.in. sytuacje, gdy osoba prowadząca pozarolniczą działalność lub współpracująca przy prowadzeniu pozarolniczej działalności nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom z tego tytułu.

Ponadto podane zostały stopy procentowe składek oraz zasady ustalania podstawy wymiaru składek dla osób prowadzących działalność, w tym dla osób, które rozpoczęły wykonywanie działalności gospodarczej po 24 sierpnia 2005 r.

W opracowaniu omówiono również obowiązki spoczywające na osobach prowadzących pozarolniczą działalność, a więc obowiązek opłacania składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy oraz obowiązek sporządzania i przekazywania do ZUS dokumentów ubezpieczeniowych. Ponadto poinformowano o możliwości dobrowolnego kontynuowania ubezpieczeń po ustaniu obowiązkowych ubezpieczeń społecznych z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności, podając jednocześnie obowiązujący w tym zakresie tryb postępowania.

W dwóch ostatnich rozdziałach poradnika przedstawiono zasady dokonywania wpłat z tytułu składek oraz przekazywania dokumentów ubezpieczeniowych.


I. POJĘCIA „OSOBA PROWADZĄCA POZAROLNICZĄ DZIAŁALNOŚĆ”, „OSOBA WSPÓŁPRACUJĄCA”

Z dniem 1 stycznia 1999 r. weszły w życie nowe zasady ubezpieczeń społecznych, dotyczące m.in. osób prowadzących pozarolniczą działalność i osób z nimi współpracujących. Zasady te zostały zawarte w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. nr 137, poz. 887 z późn. zm.). Powołana ustawa, oprócz wprowadzenia obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych dla osób fizycznych, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność oraz osobami z nimi współpracującymi, określiła również kogo należy uważać za wymienione osoby.

Przy czym należy pamiętać, że osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność i osobami współpracującymi przy prowadzeniu tej działalności - jeżeli spełniają podane niżej warunki - są nie tylko obywatele polscy, ale również obcokrajowcy.

Od 1 stycznia 1999 r. do cudzoziemców prowadzących pozarolniczą działalność lub współpracujących przy jej prowadzeniu, na podstawie polskich przepisów w zakresie ubezpieczeń społecznych, ma bowiem zastosowanie ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych.

Szersze informacje o warunkach podlegania ubezpieczeniom społecznym cudzoziemców zawiera poradnik Ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne Polaków zatrudnionych za granicą oraz cudzoziemców pracujących w Polsce oraz opracowanie Ubezpieczenia społeczne osób przemieszczających się (migrujących) w Unii Europejskiej.


1. Osoba prowadząca pozarolniczą działalność

Zgodnie z art. 8 ust. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się:

  • osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych,
  • twórcę i artystę,
  • osobę prowadzącą działalność w zakresie wolnego zawodu:
    w rozumieniu przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne,
    z której przychody są przychodami z działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych,
  • wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością,
  • wspólników spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej.

Osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą. Osobą prowadzącą pozarolniczą działalność - w myśl ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. nr 173, poz. 1807 z późn.zm.) - jest przedsiębiorca, czyli osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą.

Za przedsiębiorców uznaje się także wspólników spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej (szerzej o ubezpieczeniu wspólników spółek cywilnych piszemy w rozdziale X).

Działalnością gospodarczą jest zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa (np. adwokaci) wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły.

W rozumieniu przepisów ustawy nie jest działalnością gospodarczą działalność wytwórcza w rolnictwie w zakresie upraw rolnych, chowu i hodowli zwierząt, ogrodnictwa, warzywnictwa, leśnictwa i rybactwa śródlądowego, a także wynajmowanie przez rolników pokoi sprzedaż posiłków domowych i świadczenie w gospodarstwie innych usług związanych z pobytem turystów.

Podjęcie działalności gospodarczej przez przedsiębiorcę będącego osobą fizyczną wymaga wpisu do ewidencji działalności gospodarczej.

Przedsiębiorca niebędący osobą fizyczną podejmuje działalność gospodarczą po uzyskaniu wpisu do rejestru przedsiębiorców w Krajowym Rejestrze Sądowym. Podejmowanie i wykonywanie działalności gospodarczej w niektórych przypadkach może wiązać się dodatkowo z obowiązkiem uzyskania przez przedsiębiorcę koncesji albo wpisu do rejestru działalności regulowanej oraz uzyskania zezwolenia.

Ilekroć w obowiązujących przepisach jest mowa o przepisach ustawy z 19 listopada 1999 r. - Prawo działalności gospodarczej, należy przez to rozumieć właściwe przepisy ustawy o swobodzie działalności gospodarczej.

Ubezpieczenia społeczne rozpatrywane są również w odniesieniu do tych osób, które prowadzą pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów szczególnych, innych niż przepisy o swobodzie działalności gospodarczej.

Uwaga!

Od 1 stycznia 2002 r. - w myśl ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz.U. nr 133, poz. 882 z późn. zm.) w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 września 2001 r. o zmianie ustawy o komornikach sądowych i egzekucji oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 130, poz. 1452) - komornik jest osobą prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą.

Twórca. Za twórcę uważa się osobę, która tworzy dzieła w zakresie architektury, architektury wnętrz, architektury krajobrazu, urbanistyki, literatury pięknej, sztuk plastycznych, muzyki, fotografiki, twórczości audiowizualnej, choreografii, lutnictwa artystycznego oraz sztuki ludowej, będące przedmiotem prawa autorskiego.

Artysta. Za artystę z kolei uważa się osobę wykonującą zarobkowo działalność artystyczną w dziedzinie sztuki aktorskiej i estradowej, reżyserii teatralnej i estradowej, sztuki tanecznej i cyrkowej oraz w dziedzinie dyrygentury, wokalistyki, instrumentalistyki, kostiumografii, scenografii, a także w dziedzinie produkcji audiowizualnej reżyserów, scenarzystów, operatorów obrazu i dźwięku, montażystów i kaskaderów.

Uznanie działalności za twórczą lub artystyczną i ustalenie daty jej rozpoczęcia następuje w formie decyzji Komisji do Spraw Zaopatrzenia Emerytalnego Twórców, działającej przy ministrze właściwym do spraw kultury.

Osoba prowadząca działalność w zakresie wolnego zawodu. Za osobę prowadzącą działalność w zakresie wolnego zawodu uważa się:

  • osobę prowadzącą działalność w zakresie wolnego zawodu w rozumieniu przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne,
  • osobę prowadzącą działalność w zakresie wolnego zawodu, z której przychody są przychodami z działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Ustalając tytuł do podlegania ubezpieczeniom społecznym przedstawicieli wolnych zawodów należy brać pod uwagę formę opodatkowania.

Prowadzenia działalności w zakresie wolnego zawodu nie stanowi wykonywanie pracy w ramach stosunku pracy czy też umowy zlecenia, z której przychody nie są przychodami z działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów podatkowych.

W przypadku gdy przedstawiciele wolnych zawodów opłacają podatek od przychodów np. ze stosunku pracy lub umowy zlecenia, to dla celów ubezpieczeń społecznych nie są wykonującymi działalność w zakresie wolnego zawodu, lecz odpowiednio pracownikami lub zleceniobiorcami.

Wspólnicy spółek. Wspólnik jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością orazwspólnicy spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej zostali objęci ochroną ubezpieczeniową od 1 stycznia 2003 r.


2. Osoba współpracująca

Osobą współpracującą z osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność - w rozumieniu przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych - jest małżonek, dziecko własne, dziecko drugiego małżonka, dziecko przysposobione, rodzic, macocha i ojczym oraz osoba przysposabiająca, jeżeli pozostaje z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność we wspólnym gospodarstwie domowym i współpracuje przy prowadzeniu działalności. Jeżeli powyższe kryteria spełnia pracownik, to dla celów ubezpieczeń społecznych traktowany jest jak osoba współpracująca.

Zasada ta nie ma zastosowania, jeżeli współmałżonek jednego ze wspólników spółki cywilnej zawarł umowę o pracę z tą spółką. Dla ustalenia tytułu ubezpieczeń społecznych nie ma znaczenia fakt, iż zatrudniona w spółce cywilnej osoba pozostaje z jednym ze wspólników tej spółki w związku małżeńskim i prowadzi z nim wspólne gospodarstwo domowe. Osoba ma zawartą umowę o pracę ze spółką cywilną będącą jej pracodawcą (a nie z konkretną osobą prowadzącą pozarolniczą działalność) i podlega ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy o pracę.

Ustalając, czy członek rodziny może być uznany za osobę współpracującą nie bierze się pod uwagę ani okresu, przez który współpraca jest wykonywana, ani wymiaru czasu pracy, ani wieku osoby współpracującej.

Podana definicja osoby współpracującej przy prowadzeniu pozarolniczej działalności nie ma zastosowania do osób, z którymi została zawarta umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego.

Uwaga!

Pracownik będący osobą niezdolną do pracy, pobierającą świadczenie z tytułu choroby lub macierzyństwa bądź przebywającą na urlopie wychowawczym, która w trakcie pobierania tego świadczenia zawiera związek małżeński ze swoim pracodawcą, do zakończenia pobierania świadczenia lub przebywania na urlopie wychowawczym podlega ubezpieczeniom społecznym jako pracownik.

Przykład
Osoba, która jest pracownikiem, zawiera związek małżeński z pracodawcą w trakcie pobierania zasiłków z ubezpieczenia społecznego lub w okresie urlopu wychowawczego. Staje się ona członkiem rodziny osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą. Jednak jako osoba współpracująca będzie podlegać ubezpieczeniom społecznym dopiero wtedy, gdy podejmie współpracę, tj. od dnia następującego po dniu zakończenia pobierania zasiłku chorobowego, macierzyńskiego, opiekuńczego, świadczenia rehabilitacyjnego lub następującego po dniu zakończenia urlopu wychowawczego, nawet gdy okresy pobierania zasiłków i korzystania z urlopu wychowawczego następują kolejno po sobie.

Za osobę tę przez cały okres pobierania zasiłków lub okres przebywania na urlopie wychowawczym powinien być składany imienny raport miesięczny ZUS RSA o okresach przerw w opłacaniu składek na ubezpieczenia społeczne, z kodem tytułu ubezpieczenia osoby zatrudnionej na podstawie umowy o pracę 01 10 XX.


II. UBEZPIECZENIA SPOŁECZNE OSÓB, DLA KTÓRYCH PROWADZENIE POZAROLNICZEJ DZIAŁALNOŚCI LUB WSPÓŁPRACA PRZY PROWADZENIU TEJ DZIAŁALNOŚCI JEST JEDYNYM TYTUŁEM DO OBJĘCIA UBEZPIECZENIAMI

Zakres ubezpieczeń społecznych. Ustawa z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych nałożyła obowiązek ubezpieczeń emerytalnego i rentowych na osoby fizyczne, które na terenie Polski są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność oraz osobami z nimi współpracującymi (art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy). Osoby prowadzące pozarolniczą działalność i osoby z nimi współpracujące, podlegające z tego tytułu obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, objęte są również obowiązkowym ubezpieczeniem wypadkowym. Natomiast ubezpieczenie chorobowe jest dla wymienionych osób dobrowolne i następuje na wniosek osoby zainteresowanej.

Osoby prowadzące pozarolniczą działalność i osoby z nimi współpracujące podlegają obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu w okresie od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności bądź współpracy do dnia zaprzestania wykonywania działalności bądź współpracy.

Objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym następuje od dnia wskazanego we wniosku o objęcie ubezpieczeniem tylko wówczas, gdy zgłoszenie do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych zostanie złożone w terminie określonym ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych na dokonanie takiego zgłoszenia. W pozostałych przypadkach objęcie następuje również od dnia wskazanego we wniosku o objęcie ubezpieczeniem, nie wcześniej jednak niż od dnia, w którym wniosek został zgłoszony.

Ubezpieczenie to ustaje:

  • od dnia wskazanego we wniosku o wyłączenie z ubezpieczenia chorobowego, nie wcześniej jednak niż od dnia, w którym wniosek został złożony,
  • od pierwszego dnia miesiąca kalendarzowego, za który nie opłacono w terminie składki należnej na ubezpieczenie chorobowe; jeżeli jednak za część miesiąca został pobrany zasiłek, ubezpieczenie chorobowe ustaje od dnia następnego po dniu, za który zasiłek przysługuje,
  • od dnia ustania tytułu podlegania tym ubezpieczeniom, tj. od dnia zaprzestania prowadzenia pozarolniczej działalności.

W przypadku ustania ubezpieczenia chorobowego z powodu nieopłacenia w terminie należnej składki, ZUS - w uzasadnionych przypadkach - może wyrazić zgodę na opłacenie składki po terminie. W tym celu zainteresowany powinien wystąpić do jednostki terenowej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem, podając przyczyny nieopłacenia składki.



III. UBEZPIECZENIA SPOŁECZNE OSÓB, DLA KTÓRYCH PROWADZENIE POZAROLNICZEJ DZIAŁALNOŚCI LUB WSPÓŁPRACA PRZY PROWADZENIU TEJ DZIAŁALNOŚCI NIE JEST JEDYNYM TYTUŁEM DO OBJĘCIA UBEZPIECZENIAMI

1. Zbiegi tytułów ubezpieczeń

Prowadzenie pozarolniczej działalności lub współpraca przy niej może być jednym z dwóch lub wielu tytułów do objęcia ubezpieczeniami społecznymi. Osoba prowadząca taką działalność lub wykonująca współpracę może jednocześnie pozostawać w stosunku pracy, może wykonywać pracę na podstawie umowy zlecenia lub innej umowy cywilnoprawnej rodzącej obowiązek ubezpieczeń, może prowadzić inne rodzaje działalności pozarolniczej, a także być rolnikiem, duchownym, osobą pozostającą w stosunku służby.

Pozarolniczą działalność lub współpracę przy niej może prowadzić również osoba mająca ustalone prawo do emerytury lub renty. Posiadanie prawa do emerytury lub renty nie jest wprawdzie tytułem do podlegania ubezpieczeniom społecznym, jednak z uwagi na wpływ tego prawa na charakter i zakres ubezpieczeń społecznych z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności taka sytuacja zostanie również omówiona w tym rozdziale.

W związku ze zmianami przepisów, przy omawianiu ubezpieczeń społecznych osób, dla których prowadzenie pozarolniczej działalności lub wykonywanie współpracy jest jednym z tytułów do podlegania ubezpieczeniom społecznym uwzględnione zostały zasady obowiązujące w tym zakresie w różnych okresach. M. in. omówiono zasady obowiązujące w okresie do i od 30 grudnia 1999 r., tj. okresie przed i po wejściu w życie ustawy z 23 grudnia 1999 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 110, poz. 1256), zaś w przypadku m.in. umów zlecenia w okresie do 13 stycznia 2000 r. i po tej dacie oraz w okresie od 1 listopada 2005 r. Zgodnie bowiem z art. 14 ustawy z 23 grudnia 1999 r. do tego typu umów, zawartych do 13 stycznia 2000 r., odnosi się przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu obowiązującym przed dniem wejścia w życie ustawy z 23 grudnia 1999 r., w myśl zaś ustawy z dnia 1 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. nr 169, poz. 1412) od 1 listopada 2005 r. zmienione zostały m. in. zasady ustalania obowiązku ubezpieczeń społecznych osób prowadzących pozarolniczą działalność i będących jednocześnie zleceniobiorcami.

Prowadzenie pozarolniczej działalności lub współpraca przy niej i umowa o pracę

  • okres od 1 stycznia do 29 grudnia 1999 r.

Osoba prowadząca pozarolniczą działalność bądź osoba z nią współpracująca, która w wymienionym okresie pozostawała jednocześnie w stosunku pracy, obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym podlegała z tytułu pracy w ramach stosunku pracy. Z tytułu prowadzonej działalności lub wykonywanej współpracy ubezpieczenia emerytalne i rentowe były dobrowolne; przy czym nie miał tutaj znaczenia wymiar czasu pracy ani przychód wynikający z zawartej umowy o pracę.

  • okres od 30 grudnia 1999 r.

Jeżeli osoba prowadząca pozarolniczą działalność lub osoba z nią współpracująca pozostaje równocześnie w stosunku pracy, obowiązkowo podlega ubezpieczeniom społecznym z tytułu stosunku pracy.

Z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności lub współpracy wymieniona osoba była obejmowana obowiązkowo ubezpieczeniami społecznymi, jeżeli podstawa wymiaru składek na jej ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tytułu stosunku pracy, w przeliczeniu na okres miesiąca, była niższa od najniższego wynagrodzenia. W pozostałych przypadkach, tzn. gdy podstawa wymiaru składek z tytułu stosunku pracy była równa lub wyższa od najniższego wynagrodzenia, osoba prowadząca pozarolniczą działalność lub współpracująca mogła być objęta ubezpieczeniami z tego tytułu dobrowolnie na swój wniosek.

Począwszy od 1 stycznia 2003 r. w sytuacji zaistnienia zbiegu tytułów ubezpieczeń należy ustalić, czy podstawa wymiaru z tytułu stosunku pracy w przeliczeniu na okres miesiąca jest niższa, równa lub wyższa od minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalonego na podstawie odrębnych przepisów. W 2004 r. minimalne wynagrodzenie pracownika zatrudnionego w pełnym miesięcznym wymiarze czasu pracy nie mogło być niższe od kwoty 824 zł, zaś minimalne wynagrodzenie osoby w pierwszym roku pracy nie mogło być niższe od 659,20 zł (tj. 80% wysokości minimalnego wynagrodzenia), a osoby w drugim roku pracy od 741,60 zł (tj. 90% wysokości minimalnego wynagrodzenia). Wymienione wynagrodzenia były dla tych pracowników minimalnym wynagrodzeniem za pracę. W 2005 r. są to odpowiednio: 849 zł - kwota minimalnego wynagrodzenia pracownika zatrudnionego w pełnym miesięcznym wymiarze czasu pracy, 679,20 zł - kwota minimalnego wynagrodzenia osoby w pierwszym roku pracy, 764,10 zł - kwota minimalnego wynagrodzenia w drugim roku pracy. W 2006 r. kwota minimalnego wynagrodzenia wynosiła 899,10 zł, kwota minimalnego wynagrodzenia w pierwszym roku pracy - 719,28 zł. Od 1 stycznia 2006 r. kwota minimalnego wynagrodzenia w drugim roku pracy jest równa kwocie minimalnego wynagrodzenia (tj. w 2006 r. kwocie 899,10 zł). W 2007r. kwota minimalnego wynagrodzenia wynosi 936 zł, a kwota minimalnego wynagrodzenia w pierwszym roku pracy – 748,80 zł.

Przykład

Pracownik jest zatrudniony od 1 stycznia 2006 r. na podstawie umowy o pracę w wymiarze 1/1 etatu. Był to jego pierwszy rok zatrudnienia i otrzymywał wynagrodzenie w wysokości 719,28 zł. Od 1 marca 2006 r. dodatkowo podjął pozarolniczą działalność.

Osoba ta podlegała obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy o pracę. Z tytułu pozarolniczej działalności ubezpieczeniom społecznym podlegała dobrowolnie.

Przeliczeniu podlega podstawa wymiaru składek, jeżeli z umowy o pracę wynika, że wynagrodzenie przysługujące z tytułu jej wykonywania przez cały miesiąc jest równe co najmniej kwocie najniższego wynagrodzenia, a od 1 stycznia 2003 r. kwocie minimalnego wynagrodzenia odpowiedniego dla danego roku pracy. Przeliczeniu nie podlega podstawa wymiaru składek, jeżeli umowa o pracę wykonywana jest w niepełnym wymiarze czasu pracy, z wynagrodzeniem ustalonym w wysokości niższej od najniższego wynagrodzenia, a od 1 styczna 2003 r. minimalnego wynagrodzenia odpowiedniego dla danego roku pracy.

W związku z powyższym przeliczeniu będzie podlegała podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne z tytułu pozostawania w stosunku pracy niższa od minimalnego wynagrodzenia, np. z powodu przebywania przez część miesiąca na zasiłku chorobowym lub rozpoczęcia pracy w trakcie miesiąca.

W przypadku gdy osoba prowadząca pozarolniczą działalność lub współpracująca pozostaje jednocześnie w dwóch stosunkach pracy, należy zsumować podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne z tytułu stosunków pracy. Jeżeli łącznie wynoszą one przynajmniej tyle, ile wynosi minimalne wynagrodzenie określone dla danego roku pracy, osoba prowadząca pozarolniczą działalność lub współpracująca podlega z tego tytułu dobrowolnie ubezpieczeniom społecznym.

Przykład 1

Osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę w jednym zakładzie pracy na 1/2 etatu i z tego tytułu jej podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne wynosi 500 zł. Osoba ta jest również zatrudniona na podstawie umowy o pracę w innym zakładzie pracy z wynagrodzeniem miesięcznym 500 zł. Ponieważ łącznie z tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy osiąga w 2007 r.. wynagrodzenie w kwocie 1 000 zł (tj. więcej niż w 2007 r. wynosi minimalne wynagrodzenie), z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej podlega ubezpieczeniom społecznym dobrowolnie.

Przykład 2

Osoba prowadząca pozarolniczą działalność była w 2006 r. zatrudniona na podstawie umowy o pracę na 1/2 etatu. Był to jej pierwszy rok pracy i z tego tytułu jej podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne wynosiła 360 zł. Ponieważ z tytułu umowy o pracę osiągała w 2006r.. wynagrodzenie niższe niż minimalne wynagrodzenie dla osoby zatrudnionej w pierwszym roku pracy (w  2006r.. wynosiło 719,28 zł), z tytułu pozarolniczej działalności podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym.

Prowadzenie pozarolniczej działalności lub współpraca przy niej i umowa zlecenia

  • okres od 1 stycznia 1999 r. do 13 stycznia 2000 r.

Osoba prowadząca pozarolniczą działalność lub osoba z nią współpracująca, która jednocześnie spełniała warunki do objęcia obowiązkowo ubezpieczeniami społecznymi z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy zlecenia lub umowy agencyjnej, podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym z tego tytułu, który powstał wcześniej. Z drugiego tytułu podlegała ubezpieczeniom społecznym na swój wniosek. Osobie takiej przysługiwało również prawo do zmiany tytułu ubezpieczeń, z którego podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom.

Jednocześnie należy pamiętać, że w wymienionym okresie obowiązek ubezpieczeń społecznych rodziła umowa zlecenia (umowa agencyjna) zawarta z jednym zleceniodawcą na czas dłuższy niż 14 dni lub umowy zawarte z jednym zleceniodawcą na okres krótszy niż 15 dni, jeżeli łączny okres, na jaki umowy zostały zawarte, wynosił co najmniej 15 dni, a przerwy między tymi umowami były krótsze niż 60 dni.

  • okres od 14 stycznia 2000 r.

Podane wyżej zasady ubezpieczeń społecznych nie uległy zmianie. Różnica polega natomiast na tym, że obecnie obowiązek ubezpieczeń społecznych rodzi każda zawarta umowa zlecenia, niezależnie od okresu, na jaki została zawarta.

Obowiązek ubezpieczeń społecznych - obok umów zlecenia i umów agencyjnych - rodzą także inne umowy o świadczenie usług (niezależnie od okresu, na jaki zostały zawarte), do których zgodnie z Kodeksem Cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia.

Przykład

Osoba współpracująca z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność w dniu 1 grudnia 2006 r. zawarła umowę zlecenia na 10 dni. Ponieważ pierwszym tytułem do ubezpieczeń społecznych była współpraca przy prowadzeniu działalności, z tego tytułu osoba ta podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym. Z tytułu zawartej umowy zlecenia ubezpieczeniom społecznym podlegała natomiast tylko na swój wniosek. Wymieniona osoba mogła oczywiście zmienić tytuł ubezpieczeń i przez 10 dni podlegać obowiązkowo ubezpieczeniom z tytułu zawartej umowy zlecenia, a dobrowolnie - z tytułu współpracy z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność.

Zmiany wystąpiły także w sytuacji, gdy np. umowa zlecenia (agencyjna lub o świadczenie usług) jest wykonywana w ramach prowadzonej pozarolniczej działalności lub wykonywanej współpracy przy prowadzeniu pozarolniczej działalności, a jej przedmiot jest taki sam jak przedmiot prowadzonej działalności. Wówczas dana osoba podlega ubezpieczeniom społecznym tylko z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności. Z tytułu wykonywania umowy zlecenia (agencyjnej lub o świadczenie usług) osoba ta nie jest obejmowana ubezpieczeniami społecznymi ani obowiązkowo, ani dobrowolnie. Zasada ta ma zastosowanie np. wobec osoby prowadzącej pozarolniczą działalność w postaci biura rachunkowego, która świadczy usługę - prowadzenie rachunkowości różnym zleceniodawcom. Nie ma natomiast zastosowania do osoby wykonującej pracę na podstawie umowy o zarządzanie przedsiębiorstwem, kontraktu menedżerskich lub umowy o podobnym charakterze (umowy zlecenia) w ramach pozarolniczej działalności gospodarczej. W zakresie opłacania podatku dochodowego przychód uzyskiwany z takich umów stanowi przychód z działalności wykonywanej osobiście. Umowa o zarządzanie jest traktowana jako tytuł do ubezpieczeń a nie jako umowa wykonywana w ramach działalności pozarolniczej. Osoba ta podlega ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania takiej umowy. W przypadku gdy w ramach posiadanego wpisu do ewidencji działalności gospodarczej osoba osiąga przychody z działalności pozarolniczej (w rozumieniu przepisów podatkowych) jak również przychody na podstawie kontraktu menedżerskiego - następuje zbieg tytułów do ubezpieczeń. W konsekwencji osoba może wybrać jako tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych ubezpieczenia z tytułu działalności gospodarczej lub wykonywania umowy kontraktu menedżerskiego. Wówczas ubezpieczenia emerytalne i rentowe z drugiego tytułu mają charakter dobrowolny. Zatem, aby umowa zlecenia mogła być traktowana jako wykonywana w ramach prowadzonej działalności gospodarczej warunkiem jest, aby przychód uzyskiwany z tej umowy był opodatkowany jako przychód z działalności gospodarczej.

  • okres od 1 listopada 2005 r.

Zmiana dotyczy osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych, które wykonują jednocześnie pracę na podstawie np. umowy zlecenia. Dotyczy zatem również tych osób, które po dopełnieniu obowiązku uzyskania odpowiedniego wpisu, zgodnie z przepisami o działalności gospodarczej, w ramach tej działalności wykonują wolny zawód oraz osób, które działalność gospodarczą prowadzą w ramach spółki cywilnej.

Osoba prowadząca tego rodzaju działalność, wykonująca jednocześnie pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, lub współpracująca przy wykonywaniu tych umów, podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia tej działalności, jeżeli z tytułu wykonywania umowy np. zlecenia podstawa wymiaru składek jest niższa od obowiązującej tę osobę najniższej podstawy wymiaru składek dla osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą. Osoba ta może być dobrowolnie, na swój wniosek, objęta ubezpieczeniami również z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy zlecenia (bądź umowy agencyjnej lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia) albo współpracy przy jej wykonywaniu. Przez obowiązującą daną osobę najniższą podstawę wymiaru składek dla osób prowadzących pozarolniczą działalność rozumie się odpowiednio bądź 60% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w poprzednim kwartale, bądź 30% minimalnego wynagrodzenia za pracę. W przypadku, gdy podstawę wymiaru składek z tytułu np. umowy zlecenia stanowi przychód, w miesiącach, w których nie jest dokonywana wypłata wynagrodzenia (nie powstaje przychód) przez co podstawa wymiaru składek wynosi „0”, osoba podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia działalności.

Podane zasady stosuje się począwszy od 1 listopada 2005 r. także w przypadku gdy działalność gospodarczą prowadzi osoba zatrudniona jednocześnie na podstawie np. umowy zlecenia zawartej przed 1 listopada 2005 r. Jednak w przypadku, gdy przed 1 listopada 2005r. osoba wykonująca np. umowę zlecenia (z podstawą wymiaru składek niższą od minimalnej podstawy wymiaru składek dla pozarolniczej działalności gospodarczej) i prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą, nabyła prawo do zasiłku chorobowego lub świadczenia rehabilitacyjnego z tytułu wykonywania umowy, obowiązkiem ubezpieczeń społecznych z tytułu działalności mogła być objęta po zakończeniu okresu pobierania świadczenia. Podobnie w przypadku, gdy po 1 listopada 2005r. osoba podlegająca obowiązkowi ubezpieczeń społecznych z tytułu np. umowy zlecenia nabywa prawo do zasiłku chorobowego lub świadczenia rehabilitacyjnego z tytułu wykonywania umowy, obowiązkiem ubezpieczeń społecznych z tytułu prowadzonej działalności może zostać objęta po zakończeniu okresu pobierania zasiłku lub świadczenia. W przypadku gdy zasiłek lub świadczenie przysługuje przez część miesiąca kalendarzowego, dla celów ustalenia, z jakiego tytułu osoba podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym w pozostałej części miesiąca należy porównać kwoty podstawy wymiaru składek z umowy zlecenia w tym miesiącu oraz minimalnej podstawy wymiaru składek z działalności dla tej części miesiąca, za którą osoba nie pobrała zasiłku lub świadczenia z umowy zlecenia. Podstawę tę ustala się dzieląc kwotę najniższej podstawy wymiaru składek z tytułu prowadzonej działalności przez liczbę dni kalendarzowych miesiąca i mnożąc przez liczbę dni podlegania ubezpieczeniu (art. 18 ust.9 i 10 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych).

Przykład 1

Osoba prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą od 1 września 2005 r. i spełnia warunki podane w art. 18a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Obowiązująca tę osobę najniższa podstawa wymiaru składek z tytułu prowadzonej działalności nie może być niższa od 30% minimalnego wynagrodzenie (tj. w 2005 r. od 254,70 zł). Osoba ta jednocześnie od 1 października 2005 r. do 30 listopada 2005r. wykonywała pracę na podstawie umowy zlecenia. Podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne z tytułu tej umowy w listopadzie 2005 r. wyniosła 500 zł (tj. więcej niż 30% minimalnego wynagrodzenia). W związku z tym osoba ta podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym z tytułu powstałego wcześniej, tzn. z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej. Mogła również zostać (na swój wniosek) objęta ubezpieczeniami z tytułu wykonywanej umowy lub zmienić tytuł ubezpieczeń.

Przykład 2

Osoba prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą od czerwca 2005 r. Obowiązująca tę osobę najniższa podstawa wymiaru składek z tytułu prowadzonej działalności nie może być niższa niż 60% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w poprzednim kwartale (tj. we wrześniu, październiku i listopadzie 2005 r. - 1391,12 zł). Osoba ta od 1 września 2005 r. do 30 listopada 2005r. wykonywała również pracę na podstawie umowy zlecenia. Podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne z tytułu tej umowy w listopadzie 2005 r. wyniosła 1000 zł (tj. mniej niż 60% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w poprzednim kwartale). W związku z tym osoba ta w listopadzie 2005r. podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej. Mogła również zostać objęta, na swój wniosek, ubezpieczeniami z tytułu wykonywanej umowy.

Przykład 3

Osoba prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą od 1 lutego 2005 r. Obowiązująca tę osobę najniższa podstawa wymiaru składek z tytułu prowadzonej działalności nie może być niższa od 60% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w poprzednim kwartale (tj. we wrześniu, październiku i listopadzie 2005 r. - 1391,12 zł). Osoba ta od 1 listopada 2005 r. wykonuje pracę na podstawie dwóch umów zlecenia. Z pierwszej umowy podstawa wymiaru składek wynosi każdego miesiąca 500 zł, z drugiej - 1000 zł. Osoba ta od 1 listopada 2005 r. podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, może także przystąpić dobrowolnie do ubezpieczeń z tytułu obu umów zlecenia.

Przykład 4

Osoba prowadzi działalność gospodarczą od 1 lutego 2005 r. Obowiązująca tę osobę najniższa podstawa wymiaru składek z tytułu prowadzonej działalności nie może być niższa od 60% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w poprzednim kwartale (tj. we wrześniu październiku i listopadzie 2005 r. - 1391,12 zł). Osoba ta od 1 listopada 2005 r. wykonuje pracę na podstawie dwóch umów zlecenia. Z pierwszej umowy podstawa wymiaru wynosi każdego miesiąca 500 zł, z drugiej - 1400 zł. Osoba ta od 1 listopada 2005 r. podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzonej działalności i dobrowolnie z tytułu obu umów zlecenia. Może także podlegać obowiązkowo ubezpieczeniom z tytułu umowy zlecenia, z której podstawa wymiaru składek wynosi 1400 zł i dobrowolnie z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej i z tytułu umowy zlecenia, z której podstawa wymiaru składek wynosi 500 zł.

Przykład 5

Osoba prowadzi działalność gospodarczą od 1 września 2005 r. Obowiązująca tę osobę najniższa podstawa wymiaru składek z tytułu prowadzonej działalności nie może być niższa od 30% minimalnego wynagrodzenie (tj. w 2005 r. od 254,70 zł). Osoba ta w okresie od 1 listopada do 31 grudnia 2005r. wykonywała jednocześnie pracę na podstawie umowy zlecenia. Z tytułu tej umowy w listopadzie i grudniu 2005r. osiągnęła przychód w wysokości 500 zł (taka była podstawa wymiaru składek za te miesiące). Osoba w okresie od 1 listopada do 31 grudnia 2005 r. mogła wybrać tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych: pozarolniczą działalność gospodarczą lub umowę zlecenia.

Przykład 6

Osoba prowadzi działalność gospodarczą od 1 września 2005r. Obowiązująca tę osobę najniższa podstawa wymiaru składek z tytułu prowadzonej działalności nie może być niższa od 30% minimalnego wynagrodzenie (tj. w 2005 r. od 254,70 zł). Osoba ta w okresie od 1 listopada do 31 grudnia 2005r. wykonywała jednocześnie pracę na podstawie umowy zlecenia. Z tytułu tej umowy w listopadzie 2005r. osiągnęła przychód w wysokości 100zł, a w grudniu 2005r. przychód w wysokości 900 zł (taka była podstawa wymiaru składek za te miesiące). Osoba w listopadzie 2005r. podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej, a w grudniu 2005r. mogła wybrać tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych: pozarolniczą działalność gospodarczą lub umowę zlecenia.

Przykład 7

Osoba prowadzi działalność gospodarczą od 1 września 2005r. Obowiązująca tę osobę najniższa podstawa wymiaru składek z tytułu prowadzonej działalności nie może być niższa od 30% minimalnego wynagrodzenie (tj. w 2005 r. od 254,70 zł). Osoba ta w okresie od 1 października do 30 listopada 2005r. wykonywała jednocześnie pracę na podstawie umowy zlecenia. Z tytułu tej umowy w październiku 2005r. osiągnęła przychód w wysokości 100zł, w listopadzie 2005r. przychód w wysokości 100zł, a w grudniu 2005r. przychód w wysokości 1 800 zł (taka była podstawa wymiaru składek za te miesiące). Osoba w październiku 2005r. mogła wybrać tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych (pozarolniczą działalność gospodarczą lub umowę zlecenia), w listopadzie 2005r. podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej, również w grudniu 2005r. podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej (w grudniu nie wykonywała już umowy zlecenia).

Przykład 8

Osoba prowadzi działalność gospodarczą od 1 września 2005r. Obowiązująca tę osobę najniższa podstawa wymiaru składek z tytułu prowadzonej działalności nie może być niższa od 30% minimalnego wynagrodzenie (tj. w 2005 r. od 254,70 zł). Osoba ta w okresie od 1 sierpnia do 31 grudnia 2005r. wykonywała umowę zlecenia. Z tytułu tej umowy osobie przysługiwało wynagrodzenie w wysokości 200zł miesięcznie. Od 1 sierpnia 2005r. osoba została zgłoszona do obowiązkowych ubezpieczeń z tytułu umowy zlecenia. W okresie od 1 października do 30 listopada osoba pobierała zasiłek chorobowy. Z tytułu umowy zlecenia osoba osiągnęła w sierpniu, wrześniu i grudniu przychód w wysokości 200zł (taka była podstawa wymiaru składek). W październiku i listopadzie 2005r. podstawa wymiaru składek z tytułu umowy zlecenia wynosiła 0 zł. Osoba ta w okresie od 1 sierpnia do 30 listopada 2005r. podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy zlecenia.

Z tytułu wykonywania pozarolniczej działalności gospodarczej obowiązkowo ubezpieczeniom podlegała w grudniu 2005r.

Przykład 9

Osoba prowadzi działalność gospodarczą od 1 września 2005r. Obowiązująca tę osobę najniższa podstawa wymiaru składek z tytułu prowadzonej działalności nie może być niższa od 30% minimalnego wynagrodzenie (tj. w 2005 r. od 254,70 zł). Jednocześnie od 1 października 2005r. wykonuje umowę zlecenia, z tytułu której przysługuje jej wynagrodzenie w wysokości 1000zł. Osoba ta od 1 października 2005r. została zgłoszona do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy zlecenia. W okresie od 1 do 31 grudnia 2005r. pobierała zasiłek chorobowy z tego tytułu. Z tytułu umowy zlecenia osoba osiągnęła w październiku i listopadzie przychód w wysokości 1000zł,. w grudniu w wysokości 0 zł, a w styczniu 200zł (takie były podstawy wymiaru składek). Osoba ta w okresie od 1 października 2005r. do 31 grudnia 2005r. podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy zlecenia. Z tytułu wykonywania pozarolniczej działalności gospodarczej obowiązkowo ubezpieczeniom podlegała dopiero w styczniu 2006r.

Przykład 10

Osoba prowadzi działalność gospodarczą od 1 czerwca 2005r. Jednocześnie wykonuje umowę zlecenia. Od 1 czerwca 2005r. podlega ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywanej umowy. Za okres od 1 do 20 marca 2006r. pobrała zasiłek z tytułu umowy zlecenia. Za marzec 2006r. podstawa wymiaru składek z umowy zlecenia wyniosłaby 500 zł. Natomiast z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w okresie od 21 do 31 marca 2006r. minimalna podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne wyniosłaby 538,35 zł.

Kwota ta została ustalona w następujący sposób:

1517,17 zł : 31 x 11 = 538,35 zł

gdzie:

1517,17 zł – minimalna podstawa wymiaru składek dla tej osoby za marzec 2006r.

31 - liczba dni kalendarzowych marca

11 - liczba dni w marcu 2006r., w których osoba prowadziła działalność i wykonywała umowę zlecenia.

W związku z tym, od 1 do 20 marca 2006r. osoba podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy zlecenia, a od 21 do 31 marca 2006r. z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej.

Uwaga!

Nadal ubezpieczeniom społecznym tylko z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności podlegają osoby, które jednocześnie zawarły umowę zlecenia (agencyjną lub umowę o świadczenie usług) i są studentami lub uczniami gimnazjów, szkół ponadgimnazjalnych, szkół ponadpodstawowych, do ukończenia 26 lat. Studenci i uczniowie wymienionych szkół, do ukończenia 26 lat, nie są bowiem obejmowani ubezpieczeniami społecznymi, ani obowiązkowo, ani dobrowolnie, z tytułu wykonywanej umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub umowy o świadczenie usług.

Przy czym, dla celów ubezpieczeń społecznych uznaje się, że uczniem do 31 sierpnia każdego roku jest osoba, która: kontynuuje naukę w tej samej szkole, skończyła szkołę i rozpoczyna naukę w szkole, w której rok szkolny rozpoczyna się 1 września, ukończyła szkołę i nie kontynuuje nauki. Ponadto za ucznia uznawana jest do 30 września osoba, która przedstawi zaświadczenie o przyjęciu na studia wyższe. Studentem jest natomiast osoba kształcąca się na studiach pierwszego (studia licencjackie lub inżynierskie kończące się uzyskaniem tytułu licencjata lub inżyniera) lub drugiego (studia magisterskie kończące się uzyskaniem tytułu magistra lub tytułu równorzędnego) stopnia albo jednolitych studiach magisterskich (studia magisterskie, na które przyjmowani są kandydaci posiadający świadectwo dojrzałości, kończące się uzyskaniem tytułu magistra lub tytułu równorzędnego). Osoba jest studentem do daty ukończenia studiów, tj. do daty: złożenia przez studenta egzaminu dyplomowego, złożenia przez studenta ostatniego wymaganego planem studiów egzaminu – w przypadku kierunków lekarskiego, lekarsko-dentystycznego i weterynarii, zaliczenia przez studenta ostatniej, przewidzianej w planie studiów praktyki – w przypadku kierunku farmacja, bądź do daty skreślenia z listy studentów.

Zwolniony z obowiązku ubezpieczeń społecznych z tytułu wykonywanej umowy zlecenia (umowy agencyjnej lub umowy o świadczenie usług) jest każdy student do ukończenia 26 lat bez względu na obywatelstwo i kraj odbywania studiów.

Prowadzenie pozarolniczej działalności lub współpraca przy niej oraz umowa o pracę i umowa zlecenia

  • okres od 1 stycznia 1999 r. do 13 stycznia 2000 r.

Osoba prowadząca pozarolniczą działalność lub osoba współpracująca z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, zatrudniona jednocześnie na podstawie umowy o pracę i wykonująca pracę na podstawie umowy zlecenia (agencyjnej) rodzącej obowiązek ubezpieczeń (niezależnie od tego, czy umowa ta była zawarta ze zleceniodawcą, który jednocześnie był pracodawcą tej osoby), obowiązkowo podlegała ubezpieczeniom społecznym tylko z tytułu stosunku pracy. Z tytułu prowadzonej działalności pozarolniczej lub współpracy i zawartej umowy zlecenia (agencyjnej) była obejmowana ubezpieczeniami tylko na swój wniosek.

  • okres od 14 stycznia 2000 r.

W przypadku równoczesnego prowadzenia pozarolniczej działalności lub wykonywania współpracy oraz pracy na podstawie umowy o pracę i umowy zlecenia zawartej z innym podmiotem niż własny pracodawca, osoba prowadząca działalność lub z nią współpracująca podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym z tytułu stosunku pracy.

Jeżeli jednak podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tytułu stosunku pracy, w przeliczeniu na okres miesiąca, jest niższa od najniższego wynagrodzenia, a począwszy od 1 stycznia 2003 r. od minimalnego wynagrodzenia ustalonego na podstawie odrębnych przepisów dla danego roku pracy, wspomniana osoba podlega obowiązkowo tym ubezpieczeniom również z tytułu prowadzonej działalności (współpracy), o ile tytuł ten powstał wcześniej niż zawarta została umowa zlecenia. W przedstawionej sytuacji osoba ta może jednak dobrowolnie, na swój wniosek, być objęta ubezpieczeniami także z tytułu wykonywanej umowy zlecenia lub zmienić tytuł obowiązkowych ubezpieczeń z pozarolniczej działalności na umowę zlecenia.

Przykład 1

Osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą od 1999 r. jest jednocześnie zatrudniona w ramach stosunku pracy. Z tytułu umowy o pracę osiągnęła w styczniu 2005 r. wynagrodzenie w wysokości 800 zł (minimalne wynagrodzenie w styczniu 2005 r. wynosiło 849 zł). W tym samym miesiącu wykonywała pracę na podstawie umowy zlecenia zawartej z innym podmiotem niż własny pracodawca.

Osoba, o której mowa, podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywanej umowy o pracę. W styczniu 2005 r., z uwagi na wysokość podstawy wymiaru składek z tytułu pozostawania w stosunku pracy, podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym również z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej. Z tytułu wykonywanej umowy zlecenia mogła podlegać dobrowolnie ubezpieczeniom społecznym. Mogła jednak także zmienić tytuł ubezpieczeń i w okresie wykonywania umowy zlecenia podlegać obowiązkowo ubezpieczeniom z tytułu tej umowy (i umowy o pracę), natomiast z tytułu prowadzonej działalności - dobrowolnie.

Przykład 2

Osoba zatrudniona w ramach stosunku pracy osiągnęła w marcu 2005 r. wynagrodzenie w wysokości 1000 zł (minimalne wynagrodzenie . wynosiło 849 zł). W tym samym miesiącu wykonywała również pracę na podstawie umowy zlecenia zawartej z innym podmiotem niż własny pracodawca. Pozarolniczą działalność gospodarczą prowadzi od 1999 r.

W tym przypadku ubezpieczenia społeczne były obowiązkowe z tytułu pracy wykonywanej w ramach stosunku pracy. Z tytułu prowadzonej działalności i wykonywanej umowy zlecenia wymieniona osoba mogła podlegać ubezpieczeniom na swój wniosek.

W sytuacji gdy osoba prowadząca pozarolniczą działalność (lub współpracująca) wykonuje równocześnie pracę na podstawie umowy o pracę i zawartej z własnym pracodawcą umowy zlecenia, obowiązek ubezpieczeń społecznych z tytułu prowadzonej działalności jest także uzależniony od wysokości podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia z tytułu stosunku pracy oraz umowy zlecenia, z której przychód jest traktowany jak przychód ze stosunku pracy. Jeżeli podstawa ta, w przeliczeniu na okres miesiąca, jest niższa od najniższego wynagrodzenia, a od 1 stycznia 2003 r. minimalnego wynagrodzenia, ubezpieczenia społeczne z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności (współpracy) są obowiązkowe. Obowiązkowe są także ubezpieczenia społeczne z tytułu umowy o pracę oraz - niezależnie od wysokości podstawy wymiaru składek osiągniętej w ramach stosunku pracy - ubezpieczenia społeczne z tytułu zawartej umowy zlecenia. Umowa zlecenia bowiem jest w takich przypadkach traktowana jak umowa o pracę. Od 14 stycznia 2000 r. - na podstawie art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych - za pracownika uważa się także osobę wykonującą pracę na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia albo umowy o dzieło, jeżeli umowę taką zawarła z pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy lub jeżeli w ramach takiej umowy wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy.

W sytuacji gdy osoba prowadząca działalność gospodarczą (podmiot gospodarczy) wykonuje w ramach tej działalności umowę zlecenia (inną umowę o świadczenie usług bądź umowę o dzieło), której przedmiot jest taki sam jak przedmiot prowadzonej działalności i umowę tę zawarła z pracodawcą, z którym łączy ją stosunek pracy, jako drugi tytuł do ubezpieczeń społecznych, obok stosunku pracy, należy wówczas uznawać prowadzenie działalności gospodarczej (patrz wyjaśnienia str. 10 poradnika).

  • okres od 1 listopada 2005 r.

Zmiana dotyczy osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych (w tym także wspólników spółki cywilnej oraz osób wykonujących wolny zawód w ramach działalności gospodarczej po uzyskaniu wpisu do ewidencji), które wykonują jednocześnie pracę na podstawie umowy o pracę i umowy zlecenia (umowy agencyjnej albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia) zawartej z innym podmiotem niż pracodawca lub współpracują przy wykonywaniu tego typu umowy, dla których podstawa wymiaru składek z tytułu umowy o pracę jest niższa od minimalnego wynagrodzenia. W takim przypadku osoba podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywanej umowy o pracę. Drugi obowiązkowy tytuł do podlegania ubezpieczeniom jest ustalany w zależności od wysokości podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne z tytułu umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub umowy o świadczenie usług. Jeżeli podstawa ta jest niższa od obowiązującej osobą najniższej podstawy wymiaru składek dla osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą, drugim obowiązkowym tytułem do ubezpieczeń jest prowadzenie działalności. W pozostałych przypadkach drugim tytułem do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych będzie tytuł, który powstał wcześniej. Osoba może wówczas zostać, na swój wniosek, objęta ubezpieczeniami również z tytułu powstałego później lub zmienić tytuł obowiązkowych ubezpieczeń (który wystąpi wtedy obok obowiązkowych ubezpieczeń z tytułu umowy o pracę).

Przykład 1

Osoba z tytułu wykonywanej umowy o pracę uzyskuje przychód niższy od minimalnego wynagrodzenia (tj. w 2005 r. od 849 zł). Osoba ta prowadzi jednocześnie od stycznia 2004 r. pozarolniczą działalność gospodarczą. Obowiązująca ją zatem najniższa podstawa wymiaru składek nie może być niższa od 60% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w poprzednim kwartale (tj. np. we wrześniu, październiku i listopadzie 2005 r. - 1391,12 zł). Dodatkowo w listopadzie 2005 r. wykonywała pracę na podstawie umowy zlecenia zawartej z innym podmiotem niż pracodawca, z tytułu której podstawa wymiaru składek wynosiła 1000 zł. Osoba ta podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy o pracę i z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy zlecenia mogła przystąpić do ubezpieczeń dobrowolnie, za swój wniosek.

Przykład 2

Osoba z tytułu wykonywanej umowy o pracę uzyskuje przychód niższy od minimalnego wynagrodzenia (tj. w 2005 r. od 849 zł ). Osoba ta prowadzi równocześnie od stycznia 2004 r. pozarolniczą działalność gospodarczą. Obowiązująca ją zatem najniższa podstawa wymiaru składek nie może być niższa od 60% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w poprzednim kwartale (tj. np. we wrześniu, październiku i listopadzie 2005 r. od kwoty 1391,12 zł). Dodatkowo od października do listopada 2005 r. wykonywała pracę na podstawie umowy zlecenia zawartej z innym podmiotem niż pracodawca, z tytułu której podstawa wymiaru składek wynosiła 1500 zł. Osoba ta podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy o pracę i z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej (tytuł ten powstał wcześniej), a dobrowolnie z tytułu wykonywanej umowy zlecenia. Mogła również zmienić tytuł do ubezpieczeń i podlegać obowiązkowo ubezpieczeniom z tytułu umowy o pracę i w październiku i listopadzie 2005r.. z tytułu umowy zlecenia, a dobrowolnie (w październiku i listopadzie 2005 r.) z tytułu prowadzonej działalności.

Przykład 3

Osoba z tytułu wykonywanej umowy o pracę uzyskuje przychód niższy od minimalnego wynagrodzenia (tj. od 849 zł w 2005 r.). Osoba ta prowadzi jednocześnie od września 2005 r. pozarolniczą działalność gospodarczą. Obowiązująca ją najniższa podstawa wymiaru składek nie może być niższa od 30% minimalnego wynagrodzenia (tj. w 2005 r. od 254,70 zł). Dodatkowo w listopadzie 2005 r. wykonywała pracę na podstawie umowy zlecenia zawartej z innym podmiotem niż pracodawca, z tytułu której podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne wynosiła 200 zł. Osoba ta podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy o pracę i z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy zlecenia mogła przystąpić do ubezpieczeń dobrowolnie, na swój wniosek.

Kilka rodzajów pozarolniczej działalności

Zarówno w okresie do 30 grudnia 1999 r., jak i od tej daty, osoba prowadząca kilka rodzajów pozarolniczej działalności jest obejmowana obowiązkowo ubezpieczeniami społecznymi tylko, z jednego, wybranego przez siebie rodzaju działalności. Z tytułu prowadzenia pozostałych rodzajów pozarolniczej działalności nie podlega ubezpieczeniom społecznym ani obowiązkowo, ani dobrowolnie.

Współpraca z kilkoma osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność

Zasady ubezpieczeń społecznych osób współpracujących z kilkoma osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność nie zmieniły się od stycznia 1999 r. Osoba spełniająca warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi z tytułu współpracy przy prowadzeniu kilku rodzajów działalności podlega obowiązkowo ubezpieczeniom z tego tytułu, który powstał najwcześniej. Z pozostałych, wszystkich lub wybranych, tytułów może być objęta ubezpieczeniami dobrowolnie, na swój wniosek. Osobie tej przysługuje również prawo zmiany tytułu ubezpieczeń. Może podlegać obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym z tytułu tej współpracy, która nie powstała najwcześniej.

Prowadzenie pozarolniczej działalności lub współpraca przy niej i bycie duchownym

Osoba spełniająca warunki do objęcia obowiązkowo ubezpieczeniami społecznymi zarówno z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności lub współpracy przy niej, jak i bycia duchownym, jest obejmowana obowiązkowo ubezpieczeniami z tego tytułu, który powstał wcześniej. Może ona jednak dobrowolnie, na swój wniosek, być objęta ubezpieczeniami społecznymi z drugiego tytułu lub zmienić tytuł ubezpieczeń.

Powyższa zasada obowiązuje jednak tylko w przypadku duchownych będących jednocześnie twórcami i artystami, osobami wykonującymi wolny zawód, wspólnikami jednoosobowej spółki z o.o., spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej, albo osobami współpracującymi.

Jeżeli duchowny prowadzi jednocześnie pozarolniczą działalność gospodarczą, podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzonej działalności.

Prowadzenie pozarolniczej działalności lub współpraca przy niej i przebywanie na urlopie wychowawczym lub pobieranie zasiłku macierzyńskiego bądź zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego

Również w przypadku zbiegu wymienionych wyżej tytułów do ubezpieczeń, zasady ubezpieczeń nie zmieniły się od stycznia 1999 r.

Osoby przebywające na urlopie wychowawczym lub pobierające zasiłek macierzyński bądź zasiłek w wysokości zasiłku macierzyńskiego, np. z tytułu zatrudnienia, i jednocześnie prowadzące pozarolniczą działalność lub wykonujące współpracę przy niej podlegają ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzonej działalności lub współpracy.

W sytuacji gdy osoba nabywa prawo do zasiłku macierzyńskiego z tytułu podlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu w związku z prowadzoną pozarolniczą działalnością gospodarczą, podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego; nawet wówczas, gdy nadal prowadzi działalność poprzez zatrudnienie pracowników lub ustanowienie pełnomocnika. W związku z powyższym brak jest obowiązku wyrejestrowania się takiej osoby, prowadzącej pozarolniczą działalność, z ubezpieczeń.

Tym samym, jeżeli osoba nabywa prawo do zasiłku macierzyńskiego i nie dokonuje wyrejestrowania prowadzonej jednoosobowo pozarolniczej działalności, jest ona zobowiązana składać co miesiąc deklarację rozliczeniową ZUS DRA, w której powinna być wykazywana zerowa podstawa wymiaru składek oraz zerowa składka na ubezpieczenia społeczne. Jeżeli przy prowadzonej pozarolniczej działalności są zatrudnieni pracownicy, to do deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA, oprócz raportów za pracowników, powinien być dołączony imienny raport miesięczny ZUS RSA, z kodem świadczenia/przerwy 311 za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność (patrz: załącznik 1 - strona 1, strona 2).

Przykład 1

Osoba przebywająca na urlopie wychowawczym rozpoczyna prowadzenie pozarolniczej działalności. Obowiązkowo podlega ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu prowadzonej działalności. Nie podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu przebywania na urlopie wychowawczym. Osoba ta zobowiązana jest poinformować pracodawcę o posiadaniu innego tytułu rodzącego obowiązek ubezpieczeń społecznych. Na tej podstawie pracodawca zaprzestaje wykazywać tę osobę w imiennych raportach miesięcznych, a składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tytułu przebywania na urlopie wychowawczym nie są finansowane przez budżet państwa.

Przykład 2

Osoba pobierająca zasiłek macierzyński - wypłacany przez pracodawcę z tytułu pozostawania w stosunku pracy - rozpoczyna prowadzenie pozarolniczej działalności. Obowiązkowo podlega ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu prowadzonej działalności. Nie podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego. Osoba ta zobowiązana jest poinformować pracodawcę o posiadaniu innego tytułu rodzącego obowiązek ubezpieczeń społecznych. Na tej podstawie pracodawca zaprzestaje wykazywać tę osobę w imiennych raportach miesięcznych, a składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego nie są finansowane przez budżet państwa. Zasada nie dotyczy osób pobierających zasiłek macierzyński, które nabyły prawo do zasiłku macierzyńskiego z tytułu podlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą.

Zasady opłacania składki na ubezpieczenie zdrowotne przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność, które pobierają zasiłek macierzyński z tytułu prowadzenia tej działalności, omówiono w rozdziale VI.

Prowadzenie pozarolniczej działalności lub współpraca przy niej i pozostawanie w stosunku służbowym

  • okres od 1 stycznia do 29 grudnia 1999 r.

W wymienionym okresie osoba, która pozostawała w stosunku służby podjętej po 1 stycznia 1999 r. i jednocześnie prowadziła pozarolniczą działalność lub współpracowała przy niej, podlegała ubezpieczeniom społecznym z tytułu służby. Mogła być jednak dobrowolnie objęta ubezpieczeniami również z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności lub współpracy. Jeżeli osoba ta pozostawała w stosunku służby w dniu 1 stycznia 1999 r., wówczas podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności lub współpracy.

  • okres od 30 grudnia 1999 r. do 30 września 2003 r.

Osoba, która podjęła służbę po dniu 1 stycznia 1999 r. i prowadziła pozarolniczą działalność lub współpracowała przy prowadzeniu działalności, nadal podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym z tytułu służby i mogła dobrowolnie zostać objęta ubezpieczeniami społecznymi z tytułu prowadzonej działalności lub współpracy. Z tym zastrzeżeniem, że jeżeli podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tytułu stosunku służby w przeliczeniu na okres miesiąca była niższa od minimalnego wynagrodzenia, wówczas osoba podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom także z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności lub współpracy. Natomiast osoba pozostająca w stosunku służby, która podjęła służbę przed 1 stycznia 1999 r., spełniająca jednocześnie warunki do podlegania ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności lub współpracy, obejmowana była ubezpieczeniami społecznymi dobrowolnie.

  • okres od 1 października 2003 r.

Osoba, która jest funkcjonariuszem Służby Celnej i prowadzi pozarolniczą działalność lub współpracuje przy prowadzeniu działalności podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym z tytułu służby i może dobrowolnie zostać objęta ubezpieczeniami społecznymi z tytułu prowadzonej działalności lub współpracy. Z tym zastrzeżeniem, że jeżeli podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tytułu stosunku służby w prz...

DOSTĘP DO PEŁNEJ TREŚCI SERWISU WWW.PODATKI.BIZ JEST BEZPŁATNY
WYMAGANE JEST JEDNAK ZALOGOWANIE DO SERWISU.
UŻYTKOWNICY ZALOGOWANI MOGĄ RÓWNIEŻ DODAWAĆ KOMENTARZE.

Jeżeli jeszcze nie jesteś zarejestrowany, zapraszamy
do wypełnienia krótkiego formularza rejestracyjnego.

REJESTRACJA

dla nowych użytkowników

LOGOWANIE

dla użytkowników podatki.biz

podaj e-mail:
wprowadź hasło:

zapomniałem hasła | problemy z logowaniem

DLACZEGO WARTO SIĘ ZAREJESTROWAĆ DO SERWISU PODATKI.BIZ?

Otrzymujesz całkowicie bezpłatny stały dostęp do wielu informacji, między innymi do:

  • ujednolicanych na bieżąco aktów prawnych (podatki, ubezpieczenia społeczne i działalność gospodarcza)
  • narzędzi: powiadamiania o nowych przepisach, zmianach w przepisach i terminach
  • kalkulatorów i baz danych
  • działów tematycznych zawierających poglębione informacje na interesujące Cię tematy; omówienia, odpowiedzi na najczęściej pojawiające się pytania
  • strony osobistej, na której znajdziesz aktualne informacje przeznaczone dla osoby o Twoim profilu zawodowym. Dodatkowo będziesz mógł edytować własną listę zakładek w celu szybszego docierania do szczegółowej informacji
  • newslettera informującego regularnie o wydarzeniach związanych z podatkami i działalnością gospodarczą

Czas rejestracji - ok. 1 min

Uwaga

Podczas rejestracji nie zbieramy żadnych szczegółowych danych personalnych i teleadresowych. W każdej chwili możecie usunąć trwale i bezpowrotnie dane dotyczące Waszego konta. Przed rejestracją prosimy o zapoznanie się z regulaminem »