Szukaj
Wykop ten artykuł Dołącz do nas na Facebooku
REKLAMA

Ważne informacje w serwisie:




Aktualności:

wszystkie aktualności »

Artykuły: Jednoosobowa działalność gospodarcza

05.02.2006

Przedsiębiorstwo w spadku

Niniejszy artykuł jest próbą omówienia podatkowych zagadnień związanych z nabyciem w drodze spadkobrania przedsiębiorstwa, w rozumieniu art. 551 Kodeksu cywilnego, będącego własnością osoby prowadzącej jednoosobową działalność gospodarczą. Zajmiemy się tu tylko skutkami wynikającymi z podatku dochodowego od osób fizycznych i podatku od towarów i usług jako podatków najbardziej wpływających na sytuację podatkową spadkobierców zmarłego przedsiębiorcy, szczegółowo przedstawiając uregulowania odpowiedzialności spadkobierców za zobowiązania podatkowe spadkodawcy zamieszczone w Ordynacji podatkowej, które znajdą zastosowanie do innych danin publicznych.

Pojęcie przedsiębiorstwa

Zgodnie z art. 551 Kodeksu cywilnego przedsiębiorstwo jest zorganizowanym zespołem składników niematerialnych i materialnych przeznaczonym do prowadzenia działalności gospodarczej, które obejmuje w szczególności:

1. oznaczenie indywidualizujące przedsiębiorstwo lub jego wyodrębnione części (nazwa przedsiębiorstwa);

2. własność nieruchomości lub ruchomości, w tym urządzeń, materiałów, towarów i wyrobów, oraz inne prawa rzeczowe do nieruchomości lub ruchomości;

3. prawa wynikające z umów najmu i dzierżawy nieruchomości lub ruchomości oraz prawa do korzystania z nieruchomości lub ruchomości wynikające z innych stosunków prawnych;

4. wierzytelności, prawa z papierów wartościowych i środki pieniężne;

5. koncesje, licencje i zezwolenia;

6. patenty i inne prawa własności przemysłowej;

7. majątkowe prawa autorskie i majątkowe prawa pokrewne;

8. tajemnice przedsiębiorstwa;

9. księgi i dokumenty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej.

Tak rozumiane przedsiębiorstwo jest jedynie przedmiotem praw majątkowych i niemajątkowych, których podmiotem jest osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą. Składniki przedsiębiorstwa stanowią jego majątek i z chwilą śmierci przedsiębiorcy wchodzą w skład masy spadkowej, podobnie jak wszystkie zobowiązania spadkodawcy zaciągnięte w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Istota przedsiębiorstwa polega na tym, że jako całość stanowi większą wartość niż suma jego składników. Na jego wartość znaczny wpływ mają składniki niemajątkowe takie jak klientela, dobre imię, zdolność kredytowa, know-how itp.

Z poszczególnych składników bliżej omówimy tu jedynie kwestię nazwy przedsiębiorstwa. Nazwy przedsiębiorstwa nie można utożsamiać z firmą przedsiębiorcy. Zgodnie z przepisem art. 434 K.c. firmą osoby fizycznej jest jej imię i nazwisko oraz ewentualnie dowolnie dobrane określenia, które stanowić będą nazwę przedsiębiorstwa. W związku z tym, że firma nie podlega zbyciu, spadkobiercy kontynuujący działalność przedsiębiorstwa dla jego oznaczenia będą mogli używać tylko jego nazwy, np. jeśli spadkodawca prowadził działalność pod firmą Jan Kowalski „Restauracja Słoneczna”, to jego syn będzie mógł kontynuować działalność jako Tadeusz Kowalski „Restauracja Słoneczna”.

Należy podkreślić, że w przypadku, gdy w testamencie przedsiębiorstwo zostanie przeznaczone oznaczonej osobie, to przypadnie jej wszystko, co wchodzi w jego skład, o ile spadkodawca nie przeznaczy określonych składników innym spadkobiercom bądź zapisobiercom. Wypływa to z wyrażonej w art. 552 K.c. ogólnej zasady stanowiącej, że czynność prawna mająca za przedmiot przedsiębiorstwo obejmuje wszystko, co wchodzi w jego skład, chyba że co innego wynika z treści czynności albo przepisów szczególnych. Bliżej zajmiemy się tą zasadą w części poświęconej zbyciu przedsiębiorstwa nabytego w drodze spadkobrania.

Jednakże spadkodawca może zadecydować w testamencie o rozdzieleniu poszczególnych składników przedsiębiorstwa pomiędzy spadkobierców, doprowadzając tym do „unicestwienia” przedsiębiorstwa.

Odpowiedzialność spadkobierców za zobowiązania podatkowe spadkodawcy

Przedsiębiorstwo prowadzone przez zmarłego w chwili jego śmierci wejdzie w skład masy spadkowej. Aby omówić podatkowe skutki nabycia przedsiębiorstwa w drodze spadkobrania, trzeba przybliżyć zasady odpowiedzialność spadkobierców za zobowiązania podatkowe spadkodawcy, które uregulowane są w art. 97-105 Ordynacji podatkowej.

Przepis art. 98 ust. 1 Ordynacji stanowi, że do odpowiedzialności spadkobierców za zobowiązania podatkowe spadkodawcy stosuje się przepisy o przyjęciu i odrzuceniu spadku oraz o odpowiedzialności za długi spadkowe, które umieszczone są w Księdze IV Kodeksy cywilnego. Zgodnie z tymi przepisami prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób (art. 922 K.c.). Spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku, tj. z chwilą śmierci spadkodawcy (art. 924 i 925 K.c.). Nabycie spadku, bez względu na to, czy powołanie wynika z ustawy czy testamentu, ma charakter warunkowy. Zgodnie z art. 1012 K.c. spadkobierca może bądź przyjąć spadek bez ograniczenia odpowiedzialności za długi (przyjęcie proste), bądź przyjąć spadek z ograniczeniem tej odpowiedzialności (przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza), bądź też spadek odrzucić. Warunkowość nabycia spadku polega na tym, że spadkobierca może w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedział się o powołaniu do spadku, złożyć przed sądem bądź notariuszem oświadczenia o jego odrzuceniu i wtedy zostaje wyłączony od dziedziczenia, tak jakby nie dożył otwarcia spadku (art. 1020 K.c.). Tyle samo czasu jest na złożenie oświadczenia o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza (art. 1015 K.c.). Możliwa jest sytuacja, że niektórzy spadkobiercy przyjmą spadek wprost, a inni z dobrodziejstwem inwentarza, jakkolwiek uważa się, że spadkobiercy, którzy nie złożyli w terminie żadnego oświadczenia, przyjęli spadek z dobrodziejstwem inwentarza, jeżeli choć jeden spadkobierca przyjął tak spadek (art. 1016 K.c.).

Jeśli spadkobierca nie złoży w terminie oświadczenia o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza lub jego odrzuceniu, przyjmuje się, że przyjął spadek bez ograniczenia odpowiedzialności za długi, co niesie ze sobą daleko idące konsekwencje związane z odpowiedzialnością za długi spadkowe. W przypadku prostego przyjęcia spadku będziemy ponosić odpowiedzialność całym swoim majątkiem, bez ograniczeń (art. 1031 § 1 K. c.), bez względu na to, ile w spadku otrzymaliśmy; może się wiec okazać, że nie tylko nie wzbogacimy się na przyjęciu spadku, ale i nasz osobisty majątek zostanie uszczuplony ze względu na konieczność uregulowania długów spadkodawcy. Natomiast jeśli zdecydujemy się na przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza, to nasza odpowiedzialność będzie ograniczona do wartości stanu czynnego spadku ustalonego w inwentarzu (art. 1031 § 2). Odrzucenie spadku spowoduje, że będziemy zwolnieni z odpowiedzialności za długi spadkowe, w tym również za te wynikające ze zobowiązań podatkowych. Dla zakresu naszej odpowiedzialności istotne znaczenie będzie miał fakt przeprowadzenia działu spadku. Zgodnie z przepisem art. 1034. § 1 K.c. do chwili działu spadku spadkobiercy ponoszą solidarną odpowiedzialność za długi spadkowe. Jeżeli spełnimy świadczenie, np. wynikające z decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego, będziemy mogli żądać zwrotu od pozostałych spadkobierców w częściach, które odpowiadają wielkości ich udziałów. Od chwili działu spadku spadkobiercy ponoszą odpowiedzialność za długi spadkowe w stosunku do wielkości udziałów.

W zakresie prawa podatkowego spadkobiercy przejmują majątkowe prawa i obowiązki podatkowe spadkodawcy (art. 97 §1 Ordynacji). Przykładowo należy wymienić tu prawa majątkowe takie jak: prawo do zwrotu podatku, prawo do rozliczenia straty w następnych okresach rozliczeniowych, odroczenie zapłaty podatku, odroczenia lub rozłożenia na raty zapłaty zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę, prawo do nadpłaty oraz prawo do umorzenia w całości lub w części zaległości podatkowych, odsetek za zwłokę lub opłat prolongacyjnych. Obowiązki majątkowe przejmowane przez spadkobierców to np. obowiązek podatkowy, zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę od zaległości podatkowych spadkodawcy.

W przypadku kontynuowania działalności na spadkobierców przechodzą również prawa o charakterze niemajątkowym, związane z prowadzoną działalnością gospodarczą (art. 97 § 2 Ordynacji), np. prawo do korekty zeznania, deklaracji, prawo do złożenia odwołania od decyzji podatkowej oraz prawa i obowiązki z tytułu sprawowanej przez spadkodawcę funkcji płatnika (art. 97 § 3 Ordynacji). Na spadkobierców natomiast nie przechodzą niematerialne obowiązki związane z prowadzoną działalnością, czyli nie są oni zobowiązani do np. złożenia zeznania i deklaracji podatkowej, prowadzenia ewidencji sprzedaży, sporządzenia spisu z natury (patrz niżej).

Jeśli jeszcze za życia spadkodawcy zostały wydane decyzje podatkowe, to prawa i obowiązki z nich wynikające przechodzą na spadkobierców stosownie do powyższych zasad.

Odpowiedzialność spadkobierców nie zawęża się do samych zobowiązań podatkowych, ale obejmuje również inne płatności związane z ich wykonaniem (art. 98 § 2 Ordynacji), takie jak:

1. zaległości podatkowe, w tym również za zaległości, o których mowa w art. 52 § 1 Ordynacji;

2. odsetki za zwłokę od zaległości podatkowych spadkodawcy;

3. pobrane a niewpłacone podatki z tytułu sprawowanej przez spadkodawcę funkcji płatnika lub inkasenta;

4. niezwrócone przez spadkodawcę zaliczki na naliczony podatek od towarów i usług oraz ich oprocentowanie;

5. opłatę prolongacyjną;

6. koszty postępowania podatkowego;

7. koszty upomnienia i koszty postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec spadkodawcy powstałe do dnia otwarcia spadku.

Jak widzimy, zakres odpowiedzialność spadkobiercy za zobowiązania podatkowe spadkodawcy jest szeroki, a konsekwencje przyjęcia spadku mogą być dla nas bardzo dotkliwe, dlat...

DOSTĘP DO PEŁNEJ TREŚCI SERWISU WWW.PODATKI.BIZ JEST BEZPŁATNY
WYMAGANE JEST JEDNAK ZALOGOWANIE DO SERWISU.
UŻYTKOWNICY ZALOGOWANI MOGĄ RÓWNIEŻ DODAWAĆ KOMENTARZE.

Jeżeli jeszcze nie jesteś zarejestrowany, zapraszamy
do wypełnienia krótkiego formularza rejestracyjnego.

REJESTRACJA

dla nowych użytkowników

LOGOWANIE

dla użytkowników podatki.biz

podaj e-mail:
wprowadź hasło:

zapomniałem hasła | problemy z logowaniem

DLACZEGO WARTO SIĘ ZAREJESTROWAĆ DO SERWISU PODATKI.BIZ?

Otrzymujesz całkowicie bezpłatny stały dostęp do wielu informacji, między innymi do:

  • ujednolicanych na bieżąco aktów prawnych (podatki, ubezpieczenia społeczne i działalność gospodarcza)
  • narzędzi: powiadamiania o nowych przepisach, zmianach w przepisach i terminach
  • kalkulatorów i baz danych
  • działów tematycznych zawierających poglębione informacje na interesujące Cię tematy; omówienia, odpowiedzi na najczęściej pojawiające się pytania
  • strony osobistej, na której znajdziesz aktualne informacje przeznaczone dla osoby o Twoim profilu zawodowym. Dodatkowo będziesz mógł edytować własną listę zakładek w celu szybszego docierania do szczegółowej informacji
  • newslettera informującego regularnie o wydarzeniach związanych z podatkami i działalnością gospodarczą

Czas rejestracji - ok. 1 min

Uwaga

Podczas rejestracji nie zbieramy żadnych szczegółowych danych personalnych i teleadresowych. W każdej chwili możecie usunąć trwale i bezpowrotnie dane dotyczące Waszego konta. Przed rejestracją prosimy o zapoznanie się z regulaminem »