21.09.2022: Podatek VAT i akcyza - zagadnienia ogólne

SLIM VAT 3 wpłynie na wysokość sankcji VAT

Obecnie w polskiej ustawie o VAT obowiązują przepisy zgodnie z którymi organ podatkowy stosuje dodatkowe zobowiązanie podatkowe (tzw. sankcja VAT) w stosunku do podatników, którzy popełnili błędy w rozliczaniu podatku oraz skutkują one zaniżeniem zobowiązania podatkowego lub zawyżeniem nadwyżki podatku naliczonego.

Jednakże ustawodawca planuje nowelizację przepisów dotyczących sankcji VAT przy wprowadzeniu pakietu SLIM VAT 3. Jest to umotywowane faktem, iż obecny stan prawny nie uwzględnia orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, a także narusza zasadę proporcjonalności.

Dodatkowe zobowiązanie podatkowe

Przepisy, które pozwalają na nałożenie przez organ sankcji VAT, zostały wprowadzone do ustawy o podatku od towarów i usług (dalej jako ustawa o VAT) z dniem 1 stycznia 2017 r.

Co do zasady, jest to narzędzie, które ma na celu odstraszać potencjalnych oszustów podatkowych od nieprzestrzegania prawa podatkowego. Jednakże, w niektórych przypadkach, także przedsiębiorcy, którzy popełnili błędy w rozliczeniu podatkowym dla potrzeb podatku VAT, mogą zostać ukarani sankcją VAT.

Wysokość dodatkowego zobowiązania podatkowego

Przepisy dotyczące wysokości dodatkowego zobowiązania podatkowego można odnaleźć w Rozdziale 5 ustawy o VAT. Jego wysokość jest wyrażona procentowo i zależy od zaistnienia pewnego stanu faktycznego. Podstawą natomiast od której nalicza się dodatkowe zobowiązanie jest kwota zaniżenia zobowiązania podatkowego, kwota zawyżenia zwrotu różnicy podatku, zwrotu podatku naliczonego lub różnicy podatku do obniżenia podatku należnego za następne okresy rozliczeniowe.

Obecnie wysokości sankcji VAT kształtują się następująco:

  • 15% (art. 112b ust. 2a) – stosowana w przypadku, gdy zastosowanie ma wysokość 30 % sankcji VAT a podatnik skorygował zakwestionowaną przez organ deklarację i najpóźniej w dniu złożenia tej korekty deklaracji wpłacił kwotę zobowiązania podatkowego lub zwrócił nienależną kwotę zwrotu, wysokość dodatkowego zobowiązania podatkowego.
  • 20% (art. 112b ust. 2 pkt 1 oraz art. 112b ust. 2 pkt 2) stosowana w przypadkach:
    • zaniżenia zobowiązania podatkowego, zawyżenia kwoty zwrotu różnicy zwrotu podatku naliczonego lub kwoty różnicy podatku do obniżenia kwoty podatku należnego za następne okresy rozliczeniowe (dalej jako kwota do przeniesienia) bądź wykazania kwoty zwrotu lub kwoty do przeniesienia zamiast kwoty zobowiązania podatkowego - jeżeli podatnik po zakończeniu kontroli podatkowej lub kontroli celno-skarbowej złożył korektę deklaracji uwzględniającą stwierdzone nieprawidłowości i najpóźniej w dniu złożenia tej korekty deklaracji wpłacił kwotę zobowiązania podatkowego lub zwrócił nienależną kwotę zwrotu;
    • niezłożenia deklaracji podatkowej oraz niewpłacenia kwoty zobowiązania podatkowego - jeżeli podatnik po zakończeniu kontroli podatkowej lub kontroli celno-skarbowej złożył deklarację podatkową i najpóźniej w dniu złożenia tej deklaracji wpłacił kwotę zobowiązania podatkowego.
  • 30% (art. 112b ust. 1) – stosowana w przypadkach niezłożenia deklaracji podatkowej oraz braku wpłaty kwoty zobowiązania podatkowego, bądź też wykazania w złożonej deklaracji podatkowej:
    • kwoty zobowiązania podatkowego niższej od kwoty należnej,
    • kwoty zwrotu różnicy podatku lub kwoty zwrotu podatku naliczonego wyższej od kwoty należnej,
    • kwoty zwrotu różnicy podatku lub kwoty zwrotu podatku naliczonego wyższą od kwoty należnej,
    • kwoty zwrotu różnicy podatku, kwoty zwrotu podatku naliczonego lub kwoty różnicy podatku do obniżenia kwoty podatku należnego za następne okresy rozliczeniowe, zamiast wykazania kwoty zobowiązania podatkowego podlegającej wpłacie do urzędu skarbowego.
  • 100% (art. 112c ust. 1) - stosowana jest w przypadkach zaniżenia zobowiązania podatkowego, zawyżenia kwoty zwrotu różnicy podatku lub zwrotu podatku naliczonego lub kwoty do przeniesienia, bądź wykazanie kwoty zwrotu lub kwoty do przeniesienia zamiast kwoty zobowiązania podatkowego wskutek odliczenia VAT naliczonego z faktur, które:
    • zostały wystawione przez podmiot nieistniejący,
    • stwierdzają czynności, które nie zostały dokonane - w części dotyczącej tych czynności,
    • podają kwoty niezgodne z rzeczywistością - w części dotyczącej tych pozycji, dla których podane zostały kwoty niezgodne z rzeczywistością,
    • potwierdzają czynności, do których mają zastosowanie przepisy art. 58 i art. 83 Kodeksu cywilnego - w części dotyczącej tych czynności

Orzecznictwo TSUE a sankcja VAT

Zgodnie z planowanymi zmianami w ramach pakietu SLIM VAT 3, Ministerstwo Finansów zamierza wprowadzić zmiany w zakresie wysokości stawek sankcji VAT, które będą wyrazem dostosowania ustawodawstwa krajowego do wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 15 kwietnia 2021 w sprawie C-935/19.

W przedmiotowych wyroku, TSUE uznał, iż polskie przepisy dotyczące dodatkowego zobowiązania podatkowego w wysokości 20 % kwoty zaniżenia/zawyżenia VAT są sprzeczne z prawem unijnym z uwagi na fakt, iż nie uzależniają ich stosowania od zaistnienia błędu popełnionego przez podatnika, które nie jest oszustwem podatkowym.

TSUE podniósł iż ,,(…) Artykuł 273 dyrektywy Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej i zasadę proporcjonalności należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie przepisom krajowym, które nakładają na podatnika, który błędnie zakwalifikował transakcję zwolnioną z podatku od wartości dodanej (VAT) jako transakcję podlegającą temu podatkowi, sankcję wynoszącą 20% kwoty zawyżenia zwrotu VAT nienależnie żądanej, w zakresie, w jakim sankcja ta ma zastosowanie bez rozróżnienia zarówno w sytuacji, w której nieprawidłowość wynika z błędu w ocenie popełnionego przez strony transakcji co do podlegania przez dostawę opodatkowaniu, który to błąd cechuje brak przesłanek wskazujących na oszustwo i uszczuplenia wpływów do skarbu państwa, jak i w sytuacji, w której nie występują takie szczególne okoliczności (...)”

Zatem z treści przywołanego wyroku wynika, iż art. 273 dyrektywy 2006/112/WE w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej oraz zasada proporcjonalności sprzeciwiają się przepisom krajowym, które nakładają na podatnika dodatkowe zobowiązanie podatkowe bez uwzględnienia indywidualnej sytuacji podatnika.

SLIM VAT 3 a sankcja VAT

W odpowiedzi na powyższy wyrok TSUE, Ministerstwo Finansów przygotowało projekt ustawy o podatku od towarów i usług oraz niektórych innych ustaw (https://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12362752, dalej jako SLIM VAT 3), zgodnie z którym dodatkowe zobowiązanie nie będzie ustalane ryczałtowo w wysokości 30 %, 20% lub 15 %. Planowane regulacje dopuszczają zastosowanie sankcji w wysokości do 30%, 20% lub 15 %.

W związku powyższym, ustalenie wysokości sankcji VAT przez naczelnika urzędu skarbowego lub naczelnika urzędu celno-skarbowego, będzie opierało się na indywidualnym podejściu do sytuacji podatnika, gdyż organ zgodnie z pakietem SLIM VAT 3 w celu ustalenia prawidłowego zobowiązania, będzie zobowiązany do wzięcia pod uwagę:

  1. okoliczności powstania nieprawidłowości;
  2. rodzaj i stopień naruszenia ciążącego na podatniku obowiązku, które skutkowało powstaniem nieprawidłowości;
  3. wagę i częstotliwość stwierdzanych dotychczas nieprawidłowości;
  4. kwotę stwierdzonych nieprawidłowości;
  5. działania podjęte przez podatnika po stwierdzeniu nieprawidłowości w celu usunięcia skutków nieprawidłowości.

Należy jednak wspomnieć, iż powyższe odnosi się jedynie do sytuacji w których organ może zastosować do 30%, 20% lub 15 % wysokości sankcji VAT.

Dla kogo zatem 100% wysokości sankcji?

Zgodnie z proponowanym brzmieniem nowelizacji, w art. 112 c ust. 1 dodano do wyliczenia klauzulę, zgodnie z którą 100 % wysokością sankcją VAT można objąć podatnika jedynie w przypadku, gdy ,,nieprawidłowość była skutkiem świadomego uczestnictwa podatnika w oszustwie dotyczącym podatku i wynika w całości lub w części z obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego wynikającą z faktury (…)”.

Ponadto, w myśl uzasadnienia do projektu SLIM VAT 3, ustawodawca uznał, iż „(…) Pomimo, że wyrok TSUE dotyczył sankcji z art. 112b, zmianami należy objąć również art. 112c ustawy o VAT, tak by 100% sankcji VAT odnosiło się tylko do podmiotów świadomie dopuszczających się oszustwa, aby osoby, które nie dopełnią należytej staranności mogły zostać objęte sankcją z art. 112b ustawy o VAT (15 %, 20% lub 30% wysokości sankcji). Stosowanie bowiem wobec tej grupy podatników sankcji tożsamej co względem osób dokonujących oszustw, w świetle przedstawionych wyżej tez wyroku nie może mieć miejsca. Nie powoduje to zarazem konieczności dalszych/szerszych zmian w art. 112c ustawy o VAT. Celem wyroku TSUE nie było bowiem w żadnym razie objęcie ochroną podmiotów biorących w sposób świadomy udział w oszustwie (...)”.

Zatem, zastosowanie najwyższej z możliwych sankcji VAT, będzie miało miejsce wyłącznie w odniesieniu do podmiotów, które świadomie dopuszczają się naruszenia przepisów ustawy o VAT w celu popełnienia oszustwa podatkowego.

Biorąc pod uwagę powyższe, pakiet SLIM VAT 3 ma na celu wprowadzenie zmian w wysokościach dodatkowego zobowiązania VAT, które urzeczywistnią prewencyjny cel zastosowania przedmiotowego mechanizmu przez organy podatkowe.

 

Podstawa prawna:

Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. 2022 poz. 931 ze zm.) – art. art. 112b ust. 2a, art. 112b ust. 2 pkt 1 oraz art. 112b ust. 2 pkt 2, art. 112b ust. 1, art. 112c ust. 1.

 

Klaudia Źrebiec, starszy konsultant podatkowy w dziale podatków pośrednich, Taxeo Komorniczak i Wspólnicy Sp. k.

 

Hasła tematyczne: sankcja vat, podatek od towarów i usług (vat), slim vat

 

Wszystkie artykuły z tego działu »

WASZE KOMENTARZE (0)

Dodaj nowy komentarz

komentarz:
podpis:
 

Drodzy Użytkownicy podatki.biz. Choć czytamy uważnie Wasze komentarze, nie odpowiadamy na pytania w kwestiach szczegółowych. Zadając je, kierujecie je nie do nas, a do innych Użytkowników podatki.biz. Jeżeli chcecie wyjaśnić lub rozwiązać jakiś problem, zachęcamy do skorzystania z naszego forum dyskusyjnego - www.podatki.biz/forum

Zespół podatki.biz

Napisz komentarz...