14.07.2021: Podatek VAT i akcyza - zagadnienia ogólne

NSA. Zbycie przedsiębiorstwa nie podlega VAT

Dla oceny czynności zbycia przedsiębiorstwa jest ustalenie, czy przekazane elementy (o charakterze materialnym i niematerialnym) tworzą całość umożliwiającą nabywcy prowadzenie określonej aktywności gospodarczej. Za niewystarczające uznać należy proste porównanie katalogu składników należących do zbywcy prowadzącego przedsiębiorstwo z listą składników przekazanych nabywcy. Chodzi bowiem przede wszystkim o funkcjonalny i organizacyjny związek między nabytymi składnikami majątkowymi i niemajątkowymi, decydujący o samodzielnej realizacji celów gospodarczych - orzekł Naczelny Sąd Administracyjny.

Podatnik w maju 2016 r. nabył od spółki cywilnej dwie nieruchomości (zabudowaną budynkiem usługowym i niezabudowaną), wstępując w prawa i obowiązki wynikające z zawartych przez zbywcę (spółkę cywilną) umów najmu. Na podstawie faktur dotyczących ww. transakcji podatnik dokonał stosownego rozliczenia w zakresie podatku od towarów i usług.

Organy podatkowe obu instancji zakwestionowały stanowisko podatnika podnosząc, że w ramach spornej transakcji doszło w istocie do nabycia od spółki cywilnej przedsiębiorstwa, co oznacza, że w sprawie znajduje zastosowanie wyłączenie przewidziane w art. 6 pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (dalej: ustawa o VAT). W konsekwencji organy zweryfikowały rozliczenie dokonane przez podatnika.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie zgodził się z oceną organów podatkowych.

WSA argumentował, że na podatnika poza własnością nieruchomości przeszły wyłącznie prawa ściśle związane z nabytymi nieruchomościami pozwalające na ich użytkowanie oraz uprawnienia i obowiązki wynikające z umów najmu zawartych przez zbywcę. Podatnik nie przejął praw i obowiązków z zawartych przez zbywającą spółkę cywilną umów na media (ciepło, dostarczanie wody i odprowadzanie ścieków, sprzedaż energii elektrycznej i umowa dystrybucyjna) i zawarł nowe umowy z dostawcami, to samo odnosi się do polisy ubezpieczeniowej. Na podatnika wraz z nabyciem nieruchomości nie przeszły również prawa i obowiązki wynikające z umowy dzierżawy części działki sąsiadującej, do której tytuł prawny był konieczny celem zapewnienia komunikacji pieszej i samochodowej między nieruchomościami nabytymi w drodze aktu notarialnego z maja 2016 r. Dopiero po sprzedaży nieruchomości został przeniesiony ogół praw i obowiązków wynikających z umowy dzierżawy z marca 2016 r. Podatnik nie przejął ksiąg rachunkowych zbywcy, pracowników obsługi nieruchomości, znaku towarowego czy nazwy, nie sprzedano tajemnic przedsiębiorstwa, know-how, czy bazy kontrahentów.

Ponadto WSA zauważył, że nabywając wskazane składniki majątku, podatnik nie przejął działalności zbywcy, która miała szersze spektrum niż tylko najem, bowiem zakres działalności spółki cywilnej to budowanie (w tym spornej nieruchomości zabudowanej), komercjalizowanie, usługi doradcze w zakresie komercjalizacji, sprzedaż i wynajem budynków. Wspólnicy spółki wskazywali, że spółka cywilna uzyskiwała także przychody z usług doradczych i pośrednictwa w obrocie nieruchomościami.

Sąd nie zgodził się także z sugestią Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, który w ramach wypowiedzi na temat przejęcia zobowiązań zbywcy przez nabywcę wskazał, że podatnik zapłacił część ceny nieruchomości przelewem na rachunek w banku z przeznaczeniem na całkowitą spłatę kredytu udzielonego wspólnikom spółki cywilnej. W ocenie WSA sposobu rozdysponowania ceny ustalonej za nieruchomość nie można utożsamiać z przejęciem zobowiązań.

Naczelny Sąd Administracyjny uchylił powyższy wyrok WSA:

Jak wskazał NSA, kluczowa dla rozstrzygnięcia sporu jest kwalifikacja przedmiotu umowy zawartej między podatnikiem a spółką cywilną. W myśl art. 6 pkt 1 ustawy o VAT, przepisów tej ustawy nie stosuje się bowiem do transakcji zbycia przedsiębiorstwa lub zorganizowanej części przedsiębiorstwa. Przywołane unormowanie stanowi implementację art. 19 Dyrektywy 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. Urz. UE L Nr 347 s. 1; dalej: Dyrektywa 112), który wskazuje, że w przypadku przekazania, odpłatnie lub nieodpłatnie lub jako aportu do spółki całości lub części majątku, państwa członkowskie mogą uznać, że dostawa towarów nie miała miejsca i że w takim przypadku osoba, której przekazano towary, będzie traktowana jako następca prawny przekazującego (zdanie 1 art. 19 Dyrektywy 112).

Mimo iż ustawa o VAT nie definiuje pojęcia przedsiębiorstwa, to dla oceny przedmiotu dostawy pomocne pozostaje wyjaśnienie terminu "zorganizowanej części przedsiębiorstwa", o którym mowa w art. 2 pkt 27e ustawy o VAT. Zgodnie z powołanym unormowaniem, przez zorganizowaną część przedsiębiorstwa rozumie się "organizacyjnie i finansowo wyodrębniony w istniejącym przedsiębiorstwie zespół składników materialnych i niematerialnych, w tym zobowiązania, przeznaczonych do realizacji określonych zadań gospodarczych, który zarazem mógłby stanowić niezależne przedsiębiorstwo samodzielnie realizujące te zadania". Ważną wskazówkę interpretacyjną w tym względzie stanowi także orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Z wypowiedzi Trybunału jasno wynika, że stwierdzenie, iż nastąpiło przekazanie przedsiębiorstwa wymaga, by całość przekazanych składników pozwalała na prowadzenie samodzielnej działalności gospodarczej. Z takim ujęciem koresponduje również definicja przedsiębiorstwa zawarta w Kodeksie cywilnym, który wskazując przykładowo określone elementy przedsiębiorstwa, definiuje go jako "zorganizowany zespół składników niematerialnych i materialnych przeznaczony do prowadzenia działalności gospodarczej" (art. 55¹ Kodeksu cywilnego).

Zdaniem NSA, Istotne zatem dla oceny czynności zbycia przedsiębiorstwa jest ustalenie, czy przekazane elementy (o charakterze materialnym i niematerialnym) tworzą całość umożliwiającą nabywcy prowadzenie określonej aktywności gospodarczej. Za niewystarczające uznać należy proste porównanie katalogu składników należących do zbywcy prowadzącego przedsiębiorstwo z listą składników przekazanych nabywcy. Chodzi bowiem przede wszystkim o funkcjonalny i organizacyjny związek między nabytymi składnikami majątkowymi i niemajątkowymi, decydujący o samodzielnej realizacji celów gospodarczych. Jak zasadnie wskazywano w jednym z wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego, w sytuacji gdy braki w określonych nabytych składnikach majątku nie mają istotnego znaczenia dla funkcjonowania przedsiębiorstwa, to nie mogą one przesądzić, że nie doszło do jego dostawy. Dla zbycia przedsiębiorstwa wystarczające jest przeniesienie na nabywcę minimum środków pozwalających na kontynuowanie realizowanej uprzednio w tym przedsiębiorstwie działalności gospodarczej.

Naczelny Sąd Administracyjny uznał więc, że całokształt okoliczności faktycznych sprawy uzasadnia twierdzenie o zbyciu przez spółkę cywilną na rzecz podatnika przedsiębiorstwa. Poza sporem pozostawało, że transakcja objęła dwie funkcjonalnie powiązane ze sobą nieruchomości, na których zlokalizowany był budynek usługowy i miejsca parkingowe. Zbywca (spółka cywilna) prowadził na tym terenie przedsiębiorstwo, czerpiące zyski z najmu powierzchni użytkowych w danym budynku. Z dniem zawarcia umowy podatnik wstąpił we wszelkie prawa i obowiązki wynikające z umów najmu zawartych między spółką cywilną a najemcami. Podatnik po dokonaniu transakcji nadal pobierał czynsz od najemców, kontynuując działalność gospodarczą spółki cywilnej. W czerwcu 2016 r. wystawił na rzecz najemców pierwsze faktury za czynsz. Najemcy potwierdzili zaś, że wynajmowali powierzchnię użytkową na dotychczasowych zasadach (nie zawierali nowych umów z podatnikiem, nie uległ zmianie sposób rozliczania się i korzystania z nieruchomości przez najemców).

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 czerwca 2021 r., sygn. akt I FSK 1453/19 - pełna treść wyroku

Redakcja podatki.biz

 

Hasła tematyczne: naczelny sąd administracyjny (nsa), przedsiębiorstwo, najem, nieruchomość, wyrok, zbycie przedsiębiorstwa, podatek od towarów i usług (vat)

Wszystkie artykuły z tego działu »

WASZE KOMENTARZE (0)

Dodaj nowy komentarz

komentarz:
podpis:
 

Drodzy Użytkownicy podatki.biz. Choć czytamy uważnie Wasze komentarze, nie odpowiadamy na pytania w kwestiach szczegółowych. Zadając je, kierujecie je nie do nas, a do innych Użytkowników podatki.biz. Jeżeli chcecie wyjaśnić lub rozwiązać jakiś problem, zachęcamy do skorzystania z naszego forum dyskusyjnego - www.podatki.biz/forum

Zespół podatki.biz

Napisz komentarz...