Szukaj
Wykop ten artykuł Dołącz do nas na Facebooku
REKLAMA

Ważne informacje w serwisie:




Artykuły: Facebook

19.03.2019

Czy protokół zdawczo-odbiorczy odzyska znaczenie dla rozliczenia VAT?

W myśl art. 647 Kodeksu cywilnego przez umowę o roboty budowlane wykonawca zobowiązuje się do oddania przewidzianego w umowie obiektu, wykonanego zgodnie z projektem i zasadami wiedzy technicznej, a inwestor zobowiązuje się do dokonania wymaganych przez właściwe przepisy czynności związanych z przygotowaniem robót, w szczególności do przekazania terenu budowy, dostarczenia projektu oraz odebrania obiektu i zapłaty umówionego wynagrodzenia. Końcowy odbiór robót budowlanych stanowi bardzo ważny moment w stosunkach pomiędzy stronami ww. umowy. W szczególności jest potwierdzeniem wykonania zobowiązania, wykonawcy zaś umożliwia wystąpienie z roszczeniem o zapłatę wynagrodzenia lub też potwierdza niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania bądź zakres zobowiązania dotknięty wadami.

Tak doniosła rola protokołu zdawczo-odbiorczego oparta jest nie tylko na polskich regulacjach. Wynika też ona z warunków kontraktowych FIDIC Fédération Internationale des Ingénieur-Conselis czyli Międzynarodowej Federacji Inżynierów Konsultantów. Są to powszechnie uznane międzynarodowe standardy dotyczące wzorców kontraktowych umów o prace projektowe lub roboty budowlane.

Na to, że odbiór robót jest obowiązkiem inwestora wskazywał niejednokrotnie SN. Przykładem są wyroki: z 5 marca 1997 r., sygn. akt II CKN 28/97 oraz z 19 marca 1999 r., sygn. akt II CKN 241/98. Uznają one protokół odbioru za pokwitowanie spełnienia świadczenia. Jeżeli wykonawca zgłosi zakończenie robót inwestor obowiązany jest je odebrać. W pierwszym z przytoczonych rozstrzygnięć SN wyraźnie wskazał, że jeżeli wykonawca poinformował inwestora o zakończeniu robót, gotowości budynku do odbioru, inwestor zobowiązany jest podjąć czynności odbiorcze niezależnie od istotności wad.

Moment wykonania usługi budowlanej w VAT

W związku z tym, iż ustawodawca w zakresie VAT od 1 stycznia 2014 r. przestał się odwoływać do chwili podpisania protokółu odbioru jako wyznaczającego moment wykonania usługi budowlanej powstał kłopot z właściwym zidentyfikowaniem tego momentu. Podejście fiskusa zmieniło się całkowicie. Ministerstwo Finansów odrzuciło protokół zdawczo-odbiorczy jako wyznacznik momentu wykonania usługi budowlanej/budowlano-montażowej. O jej wykonaniu zaczęło decydować faktyczne jej wykonanie. Taka definicja zwana po łacinie idem per idem, a po polsku to samo przez to samo, była fundamentalnym błędem logicznym w rozumowaniu, nie spełniała żadnych kryteriów komunikatywności. Nieco logiczniej swe stanowisko uzasadniało Ministerstwo Finansów w interpretacji ogólnej z 1 kwietnia 2016 r., PT3.8101.41.2015.AEW.2016.AMT.141, uznając za datę faktycznego wykonania usługi budowlanej i budowlano-montażowej dzień zgłoszenia jej przez wykonawcę do odbioru.

Organy skarbowe w swej ocenie protokołu zdawczo-odbiorczego jako elementu zbędnego do wyznaczenia momentu wykonania usługi budowlanej/budowlano-montażowej znalazły oparcie w orzecznictwie sądów administracyjnych. Wyjątkiem był wyrok WSA w Warszawie z 17 czerwca 2015 r., sygn. akt III SA/Wa 2325/14, w którym sąd opowiedział się za słusznością powiązania momentu wykonania ww. usług z momentem podpisania protokołu zdawczo-odbiorczego. Zdaniem sądu czas wykonania omawianej usługi jako moment powstania obowiązku podatkowego musi zostać udowodniony, a uznanie za dowód podpisania przez nabywcę usługi protokołu odbioru pełni taką rolę. Sporządzenie dokumentu potwierdzającego odbiór przez nabywcę usługi lub jej części stanowi najlepszy dowód zrealizowania. Ponadto świadczy o tym, że strony są zgodne co do faktu, iż wykonawca wywiązał się z wykonania świadczenia co rodzi obowiązek podatkowy z tytułu ww. usługi. WSA zastrzegł jednak, iż nie jest to jedyny środek dowodowy potwierdzający realizację usługi. Wyrok ten jednak nie utrzymał się w wyższej instancji gdzie trafił w wyniku skargi kasacyjnej.

Odpowiedni zapis w umowie rozwiąże problem?

Dla ukształtowania praw i obowiązków stron kluczowe znaczenie ma zapisana w art. 353 1 KC swoboda kontraktowania, zgodnie z którą strony mogą w dowolny sposób ułożyć stosunek prawny byle jego treść nie sprzeciwiała się jego właściwościom, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Przepisy ustawy o VAT nie definiują w żaden sposób momentu wykonania usługi budowlanej lub budowlano-montażowej. Strony umowy o roboty budowlane mogą więc zgodnie uznać, iż w zawartym kontrakcie na potrzeby powstania obowiązku podatkowego z tytułu usługi budowlanej uznają one dzień podpisania protokołu zdawczo-odbiorczego rozumianego jako moment wykonania takiej usługi. Należy precyzyjnie rozróżnić prace budowlane i usługę budowlaną. Otóż zakończenie realizacji usługi budowlanej ma miejsce poprzez podpisanie protokołu odbioru, na co wskazuje choćby definicja usługi budowlanej z Kodeksu cywilnego. Prace budowlane zmierzają do realizacji takiej usługi kończą również się w momencie podpisania protokołu.

Na szczególną doniosłość momentu podpisania protokołu zdawczo-odbiorczego wskazuje kilka elementów:

  • do momentu jego podpisania wykonawca usługi budowlanej/budowlano-montażowej nie ma prawa do wynagrodzenia. Tym samym do chwili podpisania tego dokumentu usługa nie jest wykonana. Zatem momentem wykonania takiej usługi jest moment podpisania protokołu odbioru,
  • do momentu podpisania protokołu zdawczo-odbiorczego wykonawca ww. usługi ma prawo do wykonywania prac budowlanych, co wskazuje że jest to moment wykonania omawianej usługi,
  • w sytuacji gdy nie dojdzie do podpisania protokołu prace zostają nieodebrane przez usługobiorcę. Wynika z tego, że nie zostały wykonane zgodnie z projektem budowlanym, zasadami sztuki budowlanej. W świetle powyższego podpisanie protokołu jako wyrażenie akceptacji zrealizowanych prac stanowi moment wykonania usługi budowlanej,
  • możliwość ewentualnego nie podpisania protokołu przez zamawiającego wykonanie usługi budowlanej wskazuje, iż istotą takiego świadczenia jest nie faktyczne zakończenie wykonywania prac budowlanych, lecz należyte i rzetelne wykonanie usługi potwierdzone odpowiednią dokumentacją. To właśnie ona (protokół zdawczo-odbiorczy) świadczy o takim właśnie wykonaniu usługi budowlanej, co pociąga za sobą powstanie obowiązku podatkowego.

Powyższe przemawia za słusznością umieszczania w umowach o roboty budowlane wyraźnych zapisów uzgodnionych przez strony, iż moment zakończenia świadczenia usługi budowlanej/budowlano-montażowej stanowi moment podpisania protokołu zdawczo-odbiorczego i wówczas powstaje obowiązek podatkowy w VAT.

Takie postępowanie nie spotka się z aprobatą organów skarbowych ani sądownictwa administracyjnego. Nie oznacza to jednak jego błędności.

Pytanie do Trybunału Sprawiedliwości UE

Problemy branży budowlanej związane z weryfikacją wykonanych robót budowlanych/budowlano-montażowych dostrzegł NSA. Świadczy o tym pytanie prejudycjalne skierowane do Trybunału Sprawiedliwości UE w sprawie sygn. akt I FSK 65/16 z 28 listopada 2017 r. Sąd zapytał czy wykonanie usługi budowlanej następuje w momencie faktycznego wykonania robót budowlanych lub budowlano-montażowych czy też w momencie akceptacji ich wykonania przez zamawiającego, wyrażonej w protokole odbioru. Rozstrzygnięcia Trybunału można oczekiwać nie wcześniej niż pod koniec bieżącego roku.

Na razie podatnikom nie pozostaje nic innego niż stosować się do interpretacji ogólnej Ministra Finansów z 1 kwietnia 2016 r. w sprawie przepisów ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług w zakresie powstania obowiązku podatkowego dla usług budowlanych lub budowlano-montażowych z (Dz.Urz. Min.Fin. poz. 31) i oczekiwać na rozstrzygnięcie Trybunału, które być może zwróci protokołowi zdawczo-odbiorczemu znaczenie na gruncie VAT.

Adam Okonkwo

 

 

Ostatnie artykuły z tego działu

Wszystkie artykuły z tego działu »

rozwiń wszystkie »Wasze komentarze

skomentuj

dodaj nowy komentarz

komentarz:
podpis:
 

Drodzy Użytkownicy podatki.biz. Choć czytamy uważnie Wasze komentarze, nie odpowiadamy na pytania w kwestiach szczegółowych. Zadając je, kierujecie je nie do nas, a do innych Użytkowników podatki.biz. Jeżeli chcecie wyjaśnić lub rozwiązać jakiś problem, zachęcamy do skorzystania z naszego forum dyskusyjnego - www.podatki.biz/forum

Zespół podatki.biz