Szukaj
Wykop ten artykuł Dołącz do nas na Facebooku
REKLAMA

Ważne informacje w serwisie:




Artykuły: Zobowiązania podatkowe, czyli jak płacić podatki

04.03.2010

Spółdzielcze prawo do lokalu, ulga meldunkowa i sprawiedliwość podatkowa

Interpelacja nr 13626 do ministra finansów w sprawie sprzecznych z zasadą państwa prawa praktyk organów skarbowych oraz zmiany niekorzystnego stanowiska w stosunku do sposobu naliczania początkowego terminu okresu uprawniającego do zwolnienia podatkowego w przypadku zbycia lokalu mieszkalnego

Szanowny Panie Ministrze!

Stosownie do treści art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a-c ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych źródłem przychodów jest odpłatne zbycie, z zastrzeżeniem ust. 2, nieruchomości lub ich części oraz udziału w nieruchomości, spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego lub użytkowego oraz prawa do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej, prawa wieczystego użytkowania gruntów, jeżeli odpłatne zbycie nie następuje w wykonaniu działalności gospodarczej i zostało dokonane przed upływem pięciu lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło nabycie lub wybudowanie.

Zgodnie z art. 28 ust 1 ww. ustawy w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2006 r. przychodu z odpłatnego zbycia i praw majątkowych określonych w art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a-c nie łączy się z przychodami (dochodami) z innych źródeł. Podatek od przychodu uzyskanego, o którym mowa powyżej, zgodnie z art. 28 ust. 2 ww. ustawy ustala się w formie ryczałtu w wysokości 10% uzyskanego przychodu.

Podatek ten jest płatny bez wezwania w terminie 14 dni od dnia dokonania odpłatnego zbycia na rachunek urzędu skarbowego, którym kieruje naczelnik urzędu skarbowego właściwy według miejsca zamieszkania podatnika.

Powyższe zasady opodatkowania mają zastosowanie do przychodów z odpłatnego zbycia nieruchomości i praw nabytych do dnia 31 grudnia 2006 r. Stosownie bowiem do art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2006 r. Nr 217, poz. 1588) do przychodu (dochodu) z odpłatnego zbycia nieruchomości i praw określonych w art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a-c ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, nabytych lub wybudowanych (oddanych do użytkowania) do dnia 31 grudnia 2006 r., stosuje się zasady określone w ww. ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych, w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2007 r.

W niniejszej sprawie umowa zbycia lokalu mieszkalnego została zawarta w dniu 29 czerwca 2008 r. w formie aktu notarialnego. Odpis tego aktu notarialnego został złożony w urzędzie skarbowym przez notariusza w dniu 2 lipca 2008 r. Akt ten na stronie 1 zawierał informację o zamieszkiwaniu, a co za tym idzie, także zameldowaniu w zbywanym lokalu. Już wówczas obowiązywało rozporządzenie ministra finansów z dnia 2 kwietnia 2008 r. w sprawie przedłużenia terminu do złożenia oświadczenia o spełnieniu warunków do zwolnienia z opodatkowania podatkiem dochodowym przychodów uzyskanych z odpłatnego zbycia nieruchomości i określonych praw majątkowych, wskazujące, iż termin dla uzyskujących przychody z ww. sprzedaży w 2008 r. mija 30 kwietnia 2009 r. Od lipca 2008 r. do kwietnia 2009 r., a więc przez 9 miesięcy od otrzymania informacji o powstaniu przychodu u odwołującego się, organ podatkowy nie wezwał odwołującego się do złożenia wyjaśnień. Uczynił to dopiero w sierpnia 2009 r. Świadczy to jednoznacznie o naruszeniu przez organ podatkowy wszystkich ww. zasad.

Na tym tle stosowne zdaje się pytanie o zasadność regulacji nakazującej zbywcy złożenie oświadczenia o spełnieniu warunków do skorzystania z ulgi meldunkowej. Nałożenie takiego obowiązku prowadzi w konsekwencji do oczekiwania na błąd podatnika, który wskutek różnych okoliczności może uchybić terminowi i tym samym pozbawić się prawa do ustawowego zwolnienia z podatku. Szczególnie zasadne jest to pytanie w sytuacji, gdy całość informacji potrzebnych do zastosowania ulgi organa podatkowe już posiadają.

Czy w świetle zasad konstytucyjnych zawartych w art. 32 konstytucji, zgodnie z którym wszyscy są wobec prawa równi i mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne, oraz art. 84 konstytucji, po myśli którego każdy jest zobowiązany do ponoszenia podatków tylko przewidzianych w przepisach ustawowych, takie postępowanie jest prawidłowe? Zasada równości wobec prawa i równego traktowania przez władze publiczne oznacza po pierwsze, że przepis ust. 22 art. 21 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych wyznaczający termin na złożenie oświadczenia o zameldowaniu w zbywanym lokalu mieszkalnym przez okres nie krótszy niż 12 miesięcy przed data zbycia w sposób niezgodny z konstytucją traktuje w sposób nierówny podatników, przyznając zwolnienie z płatności podatku, ale dodatkowo w sposób nieuprawniony, warunkując go dokonaniem czynności w postaci złożenia oświadczenia w krótkim terminie, a po drugie, zobowiązuje organy podatkowe do działania zgodnie z zasadami wskazanymi w K.p.a. i Ordynacji podatkowej:

1) zasadą prawdy obiektywnej, zgodnie z którą w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny, słuszny interes obywateli, wyrażoną w art. 7 K.p.a. i w art. 122 Ordynacji podatkowej, po myśli którego w toku postępowania organy podatkowe podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym,

2) zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, zgodnie z którą organy administracji publicznej zobowiązane są prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli, wskazaną w art. 8 K.p.a. oraz art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej, zgodnie z którym postępowanie podatkowe powinno być prowadzone w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych,

3) zasadą udzielania informacji, zgodnie z którą organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego.

Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, wskazanych w art. 9 K.p.a. i art. 121 § 2 Ordynacji podatkowej, który stanowi, że organy podatkowe w postępowaniu podatkowym obowiązane są udzielać niezbędnych informacji i wyjaśnień o przepisach prawa podatkowego pozostających w związku z przedmiotem tego postępowania.

Tymczasem w sprawie, która jest podstawą niniejszej interpelacji, organa podatkowe nie uczyniły nic przez okres 9 miesięcy, aby załatwić sprawę zgodnie z obowiązującym prawem. Tym bardziej, że zbywca mający lokatorskie spółdzielcze prawo do ww. lokalu zamieszkuje w nim od 1986 r., a więc od 22 lat, co roku składając zeznanie roczne o osiągniętych dochodach, wskazuje swój adres zamieszkania i zameldowania. Organ podatkowy ma zatem z ww. dokumentów wiedzę o jego adresie.

Jak ma się do zasady państwa przyjaznego obywatelowi i państwa prawa postępowanie polegające na oczekiwaniu na błąd podatnika czy niezawinione zaniedbanie? Trudno oczekiwać w takim wypadku szacunku ze strony obywateli w sytuacji, gdy z jednej strony państwo stwarza korzystne regulacje dla obywateli, a z drugiej strony czeka na ich potknięcie. Dyskretne sprzyjanie takiemu postępowaniu i jego tolerancja stoi w sprzeczności z konstytucyjnymi zasadami i poczuciem sprawiedliwości obywateli.

Wątpliwości na kanwie sprawy, która stała się podstawą tego wystąpienia, rodzą się także w innej kwestii. W przypadku posiadania spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu nabytego jeszcze w 1986 r., 5-letni okres uprawniający do skorzystania ze zwolnienia podatkowego liczony jest od daty jego przekształcenia w odrębną własność. Stanowisko takie wynika z pisma ministra finansów z 28 września 2007 r. MB8/371/2007 będącego odpowiedzią na pytanie ˝Rzeczpospolitej˝.

Nawet jeśli ten pogląd jest zgodny z aktualnie obowiązującymi przepisami, a resort powołuje się na cechę zbywalności prawa własności w odróżnieniu od spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu, to stoi on w sprzeczności z funkcją, jaką spełniać ma wyznaczenie 5-letniego okresu pomiędzy datą nabycia prawa mieszkania i jego zbycia. Zapis ten miał przeciwdziałać spekulacji nieruchomościami przez osoby czyniące sobie z takiego postępowania stałe źródło dochodu.

W tej sytuacji uważam obowiązujący w praktyce pogląd Ministerstwa Finansów o liczeniu 5-letniego okresu uwalniającego od podatku dochodowego od końca roku, w którym nastąpiło przekształcenia spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu we własnościowe prawo do lokalu lub prawa do nabycia lokalu jako odrębnej własności, za niesprawiedliwe i krzywdzące względem posiadaczy lokali spółdzielczych z wieloletnim stażem.

Z poważaniem

Poseł Adam Krupa

Warszawa, dnia 18 grudnia 2009 r.

Odpowiedź: Maciej Grabowski - podsekretarz stanu w Ministerstwie Finansów

Szanowny Panie Marszałku!

Odpowiadając na wystąpienie wicemarszałka Sejmu RP pana Krzysztofa Putry z dnia 28 grudnia 2009 r., nr SPS-023-13626/09, przy którym załączono interpelację z dnia 18 grudnia 2009 r. pana posła Adama Krupy w sprawie sprzecznych z zasadą państwa prawa praktyk organów skarbowych oraz zmiany niekorzystnego stanowiska w stosunku do sposobu naliczania początkowego terminu okresu uprawniającego do zwolnienia podatkowego w przypadku zbycia lokalu mieszkalnego, uprzejmie wyjaśniam.

Stosownie do art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a–c ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176, z późn. zm.), zwanej dalej „ustawą”, źródłem przychodów jest odpłatne zbycie, z zastrzeżeniem ust. 2, nieruchomości lub ich części oraz udziału w nieruchomości, spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego lub użytkowego oraz prawa do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej, prawa wieczystego użytkowania gruntów, jeżeli odpłatne zbycie nie następuje w wykonaniu działalności gospodarczej i zostało dokonane przed upływem pięciu lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło nabycie lub wybudowanie.

Oznacza to, iż obowiązek podatkowy powstaje wówczas, gdy odpłatne zbycie nieruchomości lub prawa majątkowego zostało dokonane przed upływem pięciu lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło nabycie lub wybudowanie nieruchomości lub nabycie wymienionych wyżej praw majątkowych.

Zasady opodatkowania przychodów (dochodów) uzyskiwanych z tego źródła ulegały w ostatnich latach modyfikacjom. Zmiany te następowały w zgodzie z art. 217 Konstytucji RP, w myśl którego nakładanie podatków, innych danin publicznych, określanie podmiotów, przedmiotów opodatkowania i stawek podatkowych, a także zasad przyznawania ulg i umorzeń oraz kategorii podmiotów zwolnionych od podatków następuje w drodze ustawy, z jednoczesnym poszanowaniem konstytucyjnej zasady ochrony praw nabytych.

W stanie prawnym obowiązującym do dnia 31 grudnia 2006 r. opodatkowaniu podlega przychód uzyskany z odpłatnego zbycia nieruchomości i praw majątkowych. Podatek wynosi 10% tego przychodu i jest uiszczany bez wezwania w terminie 14 dni od dnia dokonania odpłatnego zbycia.

Zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 32 lit. a i e ustawy, w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2006 r., zwolnieniem przedmiotowym objęte zostały przychody uzyskane ze sprzedaży nieruchomości i praw majątkowych w części wydatkowanej nie później niż w okresie dwóch lat od dnia sprzedaży na tzw. cele mieszkaniowe. Wśród tych celów ustawa wymienia m.in. nabycie budynku mieszkalnego, lokalu mieszkalnego, budowę własnego budynku mieszkalnego.

Zwolnienie znajduje zastosowanie w sytuacji, kiedy realizacja celów mieszkaniowych następowała na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Zwolnienie przedmiotowe dotyczy również przychodów uzyskanych ze sprzedaży nieruchomości i praw majątkowych w części wydatkowanej, nie później niż w okresie dwóch lat od dnia sprzedaży, na spłatę kredytu lub pożyczki, a także odsetek od kredytu lub pożyczki zaciągniętych na powyższe cele w banku lub w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej, mających siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Na mocy ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 217, poz. 1588, z późn. zm.) powyższe zasady opodatkowania mają nadal zastosowanie do przychodu (dochodu) z odpłatnego zbycia nieruchomości i praw majątkowych nabytych lub wybudowanych (oddanych do użytkowania) do dnia 31 grudnia 2006 r.

Od dnia 1 stycznia 2007 r. zmieniono zasady opodatkowania przychodów z odpłatnego zbycia nieruchomości i praw określonych w art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a–c ustawy.

Według nowych zasad podatek dochodowy wynosi 19% faktycznie osiągniętego dochodu stanowiącego różnicę pomiędzy przychodem z odpłatnego zbycia nieruchomości lub praw a kosztami, powiększoną o sumę odpisów amortyzacyjnych dokonanych od zbywanych nieruchomości lub praw.

Podatek jest płatny w terminie złożenia zeznania za rok podatkowy, w którym nastąpiło odpłatne zbycie.

Zasadniczej zmianie uległo również zwolnienie przedmiotowe dla przychodów uzyskanych z odpłatnego zbycia. Weszła w życie tzw. ulga meldunkowa. W myśl art. 21 ust. 1 pkt 126 ustawy, w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2007 r. do dnia 31 grudnia 2008 r., zwolnieniem objęte zostały przychody z odpłatnego zbycia:

a) budynku mieszkalnego, jego części lub udziału w takim budynku,
b) lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość lub udziału w takim lokalu,
c) spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego lub udziału w takim prawie,
d) prawa do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej lub udziału w takim prawie
— jeżeli podatnik był zameldowany w budynku lub lokalu wymienionym w lit. a–d na pobyt stały przez okres nie krótszy niż 12 miesięcy przed datą zbycia.

Warunkiem zastosowania przedmiotowego zwolnienia jest zameldowanie w budynku lub lokalu wymienionym w lit. a–d na pobyt stały przez okres nie krótszy niż 12 miesięcy przed datą zbycia oraz złożenie stosownego oświadczenia.

Przytoczone zasady opodatkowania na mocy ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 209, poz.1316) znajdują nadal zastosowanie do przychodu (dochodu) z odpłatnego zbycia nieruchomości i praw majątkowych nabytych lub wybudowanych (oddanych do użytkowania) w okresie od dnia 1 stycznia 2007 r. do dnia 31 grudnia 2008 r.

Odnosząc się do kwestii poruszonych w wystąpieniu pana posła w przedmiocie „posiadania spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu”, uprzejmie zauważam, że spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego nie jest prawem zbywalnym, a zatem nie ma jego nabycia w rozumieniu art. 10 ust. 1 pkt 8 ustawy. Tym samym 5-letni termin określony w powołanym przepisie może być liczony jedynie od nabycia prawa zbywalnego, np. przekształcenia spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego w spółdzielcze własnościowe prawo do tego lokalu lub zawarcia umowy o przeniesienie jego własności w trybie ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych.

Data nabycia bądź wybudowania nieruchomości lub praw majątkowych ma zasadnicze znaczenie dla zastosowania właściwej regulacji prawnej dotyczącej opodatkowania bądź zwolnienia przychodu (dochodu) z ich odpłatnego zbycia.

Ponadto uprzejmie zauważam, że na gruncie przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych obowiązuje zasada samoopodatkowania, co oznacza, że podatnik obowiązany jest do wykazania w zeznaniu rocznym osiągniętych dochodów (przychodów) i uiszczenia należnego podatku dochodowego. Natomiast organ podatkowy, realizując uprawnienia kontrolne, może sprawdzić, czy podatnik ujawnił przychody z określonego źródła i uiścił należny podatek dochodowy oraz czy podatek ten został odprowadzony w prawidłowej wysokości bądź czy prawidłowo podatnik skorzystał ze zwolnienia, wypełniając warunki ustawowe, np. przez złożenie oświadczenia, iż był zameldowany w budynku lub lokalu mieszkalnym na pobyt stały przez okres nie krótszy niż 12 miesięcy przed datą zbycia.

W tej sytuacji organ podatkowy w sposób prawidłowy podjął czynności związane z weryfikacją zrealizowania warunków wynikających z przepisów podatkowych. Taki obowiązek i uprawnienia organom podatkowym nadają przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Z 2005 r. Nr 8, poz. 60, z późn. zm.).

Podkreślenia wymaga, iż oświadczenie podatnika dotyczące skorzystania z tzw. ulgi meldunkowej jest nie tylko informacją o spełnieniu warunku 12-miesięcznego zameldowania na pobyt stały w lokalu mieszkalnym przed datą zbycia, ale również stanowi wyraz woli podatnika do skorzystania z przedmiotowego zwolnienia. Takiego oświadczenia woli nie zastępuje, przekazany przez notariusza urzędowi skarbowemu, akt notarialny o zawarciu określonej transakcji. Daje on organowi podatkowemu jedynie możliwość dokonania weryfikacji realizacji ustawowych obowiązków nałożonych na podatnika. Z tych uprawnień organ podatkowy w przedmiotowej sprawie skorzystał.

W poruszonej przez pana posła kwestii dotyczącej „zasad równości wobec prawa” oraz „równego i sprawiedliwego traktowania przez władze publiczne” uprzejmie wyjaśniam, iż Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie zajmował stanowisko, że wyrażona w art. 32 Konstytucji RP zasada równości nie wyklucza różnicowania sytuacji prawnej adresatów normy prawnej, jeżeli to zróżnicowanie znajduje uzasadnienie w odrębnościach sytuacji prawnej lub faktycznej poszczególnych kategorii adresatów (wyrok z dnia 16 grudnia 1997 r., K 8/97, wyrok z dnia13 kwietnia 1999 r., K 36/98).

Dodatkowo w wyroku z dnia 13 kwietnia 1999 r. Trybunał Konstytucyjny zauważył, że: „Zmienność przepisów prawnych jest – sama w sobie – zjawiskiem normalnym i dlatego w różnych okresach czasu mogą istnieć różne możliwości korzystania z tych przepisów.”

W odniesieniu do zasady równości Trybunał Konstytucyjny uznaje, iż jest ona przestrzegana wtedy, gdy każdy obywatel może stać się adresatem każdej z norm przyznających określone prawo obywatelskie. Nie można więc różnicować obywateli ze względu na kryteria powodujące powstanie zamkniętych kategorii o różnicowanym statusie prawnym (K 10/93).

Trybunał Konstytucyjny podkreśla również związek zasady równości z zasadą sprawiedliwości. Sprawiedliwość podatkowa jest pewnym uszczegółowieniem ogólnej zasady sprawiedliwości społecznej i dotyczy tylko sprawiedliwości obciążeń. Wyrazem sprawiedliwości podatkowej jest zwłaszcza powszechność i równość opodatkowania. Do zasady tej Trybunał Konstytucyjny odwołał się m.in. w orzeczeniu z dnia 29 maja 1996 r. (K 22/95), w którym przypomniał, iż w prawie podatkowym zasada sprawiedliwości, wyrażająca się m.in. powszechnością i równością opodatkowania, łączy się ze swobodą ustawodawcy w kształtowaniu ulg i zwolnień podatkowych, a także ich znoszeniu lub ograniczaniu. Zwolnienia podatkowe nie stanowią standardu prawnego, lecz są wyjątkiem od powszechności i równości obowiązków podatkowych. W konsekwencji realizacja konstytucyjnych zasad równości oraz sprawiedliwości społecznej nie oznacza konieczności przyznawania wszystkim kategoriom obywateli jednakowych praw i jednakowych obowiązków.

Niejednokrotnie prawidłowa realizacja tych zasad wymaga kształtowania praw i obowiązków w sposób zróżnicowany. Poszczególne kategorie podmiotów winny być traktowane równo, według jednakowej miary, tylko wówczas, gdy u podnóża określonych regulacji prawnych leży jednakowa sytuacja faktyczna tych kategorii podmiotów. Istnieje zatem prawo ustawodawcy do odmiennego kształtowania sfery praw i obowiązków poszczególnych kategorii podmiotów, jeżeli te odmienne zasady będą wynikać z odmienności w ich sytuacji faktycznej.

Prezentując powyższe, mam nadzieję, że przedstawione wyjaśnienia przyjmie pan poseł do aprobującej wiadomości.

Z poważaniem

Maciej Grabowski - podsekretarz stanu w Ministerstwie Finansów

Hasła tematyczne: ulga meldunkowa, ulga mieszkaniowa

 

Ostatnie artykuły z tego działu

Wszystkie artykuły z tego działu »

rozwiń wszystkie »Wasze komentarze

skomentuj

dodaj nowy komentarz

komentarz:
podpis:
 

Drodzy Użytkownicy podatki.biz. Choć czytamy uważnie Wasze komentarze, nie odpowiadamy na pytania w kwestiach szczegółowych. Zadając je, kierujecie je nie do nas, a do innych Użytkowników podatki.biz. Jeżeli chcecie wyjaśnić lub rozwiązać jakiś problem, zachęcamy do skorzystania z naszego forum dyskusyjnego - www.podatki.biz/forum

Zespół podatki.biz