Szukaj
Wykop ten artykuł Dołącz do nas na Facebooku
REKLAMA

Ważne informacje w serwisie:




Artykuły: Zobowiązania podatkowe, czyli jak płacić podatki

06.09.2010

Metoda kasowa w opodatkowaniu przedsiębiorców niekorzystna dla budżetu

Interpelacja nr 16658 do prezesa Rady Ministrów w sprawie podjęcia działań zmierzających do eliminacji zatorów płatniczych w relacjach między przedsiębiorcami

Szanowny Panie Premierze! Od wielu miesięcy zarówno ze strony ogólnopolskich organizacji przedsiębiorców, jak i w trakcie licznych spotkań w okręgu wyborczym zgłaszany jest postulat podjęcia realnych działań w celu eliminacji zatorów płatniczych w relacjach między przedsiębiorcami. Wprawdzie w ostatnich kilku latach można było zaobserwować skrócenie przeciętnego czasu rozpatrywania spraw gospodarczych w polskich sądach, niemniej oceny przedsiębiorców są w dłużej części uzasadnione. Jestem przekonany, że poprawa w tym zakresie będzie możliwa dzięki zmianom legislacyjnym, jak i zaktywizowaniu organu wymiaru sprawiedliwości i organów skarbowych w korzystaniu z możliwości aktualnych, jak i potencjalnie możliwych instrumentów prawnych.

Poszukując tych ostatnich, warto wzorować się na rozwiązaniach przyjętych i dobrze funkcjonujących w innych państwach Unii Europejskiej. Działania, o które wnoszę, wymagają współpracy ministra gospodarki, ministra finansów oraz ministra sprawiedliwości, dlatego niniejszą interpelację kieruję na ręce Pana Premiera, powołując się jednocześnie na art. 16 i 20 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora.

W szczególności będę zobowiązany za odpowiedzi na następujące pytania:

1. Czy rząd pracuje aktualnie nad projektami zmian w prawie służących zmniejszeniu zatorów płatniczych między przedsiębiorcami?

2. Czy rozważane jest przejście z metody memoriałowej na kasową w opodatkowaniu przedsiębiorców, tak aby nie byli zmuszani do uiszczania podatku od potencjalnego dochodu wynikającego z faktur wystawionych, a niezapłaconych przez kontrahenta?

Z poważaniem

Poseł Arkadiusz Litwiński

Szczecin, dnia 22 czerwca 2010 r.

Odpowiedź podsekretarza stanu w Ministerstwie Gospodarki - z upoważnienia prezesa Rady Ministrów - na interpelację nr 16658 w sprawie podjęcia działań zmierzających do eliminacji zatorów płatniczych w relacjach między przedsiębiorcami

Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na pismo z dnia 30 czerwca 2010 r. (znak: SPS-023-16658/10), przy którym przekazano interpelację posła Arkadiusza Litwińskiego w sprawie podjęcia działań zmierzających do eliminacji zatorów płatniczych w relacjach między przedsiębiorcami, w załączeniu uprzejmie przekazuję następujące informacje.

Ad 1. Kwestia opóźnionych płatności w relacjach między przedsiębiorcami uregulowana jest w ustawie z dnia 12 czerwca 2003 r. o terminach zapłaty (Dz. U. Nr 139, poz. 133, z późn. zm.). Ustawa ta daje wierzycielowi możliwość żądania od dłużnika odsetek ustawowych, zarówno w przypadku gdy termin zapłaty nie został określony w umowie, jak również w przypadku gdy określony został przez strony na okres dłuższy niż 30 dni. Celem tego rozwiązania było przyznanie wierzycielowi uprawnienia domagania się odsetek przed terminem wymagalności świadczenia pieniężnego w sytuacji, gdy termin ten był nadmiernie długi. W przypadku gdy dłużnik nie dokona zapłaty w terminie określonym w umowie lub wezwaniu do zapłaty, wierzyciel ma również prawo do naliczenia odsetek w wysokości odsetek za zwłokę określanej na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa. Przedmiotowa ustawa stanowi realizację obowiązku wdrożenia do polskiego systemu prawnego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2000/35 WE w sprawie zwalczania opóźnień w płatnościach w transakcjach handlowych.

Od maja 2009 r. trwają prace Grupy Roboczej ds. Konkurencyjności i Wzrostu Rady Unii Europejskiej nad zmianą powyższej dyrektywy, której celem jest uzupełnienie jej głównych elementów dodatkowymi narzędziami umożliwiającymi ograniczenie liczby przypadków opóźnień w płatnościach. Przedłożony projekt przewiduje m.in. zniesienie pomijania przez państwa członkowskie roszczeń o zapłatę odsetek o wartości poniżej 5 EUR, prawo wierzyciela do dochodzenia zwrotu kosztów odzyskania należności uregulowanej z opóźnieniem jako uzupełnienie odsetek ustawowych, zasadę regulowania przez władze publiczne należności w terminie 30 dni, zaostrzenie przepisów dotyczących nieuczciwych klauzul umownych. Państwa członkowskie zobowiązane będą ponadto do zapewnienia pełnej przejrzystości w zakresie praw i obowiązków wynikających z tej dyrektywy, a w szczególności do publikowania ustawowej stopy procentowej.

Działania te powinny w pewnym stopniu zniechęcić do dokonywania opóźnionych płatności w transakcjach handlowych oraz zwiększyć stabilność i bezpieczeństwo obrotu gospodarczego. W konsekwencji korzyści odniosłyby w szczególności małe i średnie przedsiębiorstwa, dla których istnienie opóźnień w płatnościach stanowi istotną barierę w prowadzeniu działalności gospodarczej. Po wejściu w życie projektowanych zmian zostaną one wdrożone do polskiego porządku prawnego poprzez wprowadzenie odpowiednich zmian w ustawie o terminach zapłaty.

Oprócz ww. działań należy wspomnieć o korzystnych zmianach, które w ostatnim okresie weszły już w życie i które powinny przyczynić się do ukrócenia praktyk nieuczciwych kontrahentów. Przykładem jest nowa ustawa z dnia 9 kwietnia 2010 r. o udostępnianiu informacji gospodarczych i wymianie danych gospodarczych (Dz. U. Nr 81, poz. 530), której celem jest zapewnienie szczelności sytemu informacji gospodarczej poprzez umożliwienie udostępniania informacji o zobowiązaniach różnych podmiotów z różnych tytułów prawnych, bez ograniczeń nałożonych poprzednią ustawą.

Nowa ustawa umożliwia przekazywanie informacji o zobowiązaniach przez wszystkich wierzycieli, w tym również przez tzw. wierzycieli wtórnych, którzy nabyli wierzytelności np. od banku. Podniesie to wiarygodność całego systemu informacji gospodarczej. Ustawa wprowadziła ponadto pełną wymianę danych pomiędzy biurami a instytucjami z państw Unii Europejskiej dysponującymi danymi na temat wiarygodności płatniczej, co ma umożliwić przepływ danych w drugą stronę, tzn. z rejestrów zagranicznych do polskich kredytodawców/przedsiębiorców. Umożliwi to polskim podmiotom łatwy i szybki dostęp do informacji na temat wiarygodności płatniczej osób, które nie posiadają historii kredytowej w krajowych bazach danych.

Dostrzegając problem zatorów płatniczych występujących między przedsiębiorcami w sektorze budownictwa, Ministerstwo Sprawiedliwości opracowało z kolei projekt nowelizacji Kodeksu cywilnego w zakresie umowy o roboty budowlane. Ustawa z dnia 8 stycznia 2010 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 40, poz. 222) weszła w życie z dniem 16 kwietnia 2010 r.

Na rynku świadczeń usług budowlanych często występują przypadki nieregulowania lub nieterminowego regulowania należności za wykonane świadczenia w zakresie robót budowlanych, w szczególności podmiotom występującym w procesie inwestowania w charakterze podwykonawców. Dotyczy to bardzo często należności za roboty budowlane wykonywane przez małych i średnich przedsiębiorców, których kontrahentami są inwestorzy i wykonawcy (generalni wykonawcy) - na ogół duże przedsiębiorstwa budowlane - spółki akcyjne lub z ograniczoną odpowiedzialnością (deweloperskie), dysponujące znacznym kapitałem wytwórczym i finansowym. Zdarza się, że potencjał ten jest pozorny i często są zgłaszane wnioski o wszczęcie postępowania układowego lub nawet ogłaszana jest upadłość tych inwestorów. Poszukuje się sposobów zapobiegania takim działaniom, szkodliwym nie tylko dla wykonawców, ale także dla gospodarki.

Procesy sądowe mające na celu odzyskanie zapłaty, na którą z reguły składają się nie tylko koszty robocizny, ale także materiałów zakupionych na ogół z zaciągniętego kredytu bankowego, są długotrwałe, czasochłonne i kosztowne. W wielu wypadkach nie przynoszą spodziewanego efektu ze względu na brak możliwości wyegzekwowania zasądzonych należności. Instrumentem prawnym mającym zapobiegać tego rodzaju zjawiskom miała być dotychczas ustawa z dnia 9 lipca 2003 r. o gwarancji za roboty budowlane (Dz. U. Nr 180, poz. 1758). Ustawą tą do porządku prawnego została wprowadzona instytucja gwarancji zapłaty za roboty budowlane. Zgodnie z wolą ustawodawcy instytucja gwarancji zapłaty miała stanowić zabezpieczenie roszczeń wykonawcy robót budowlanych w stosunku do inwestora o zapłatę wynagrodzenia z tytułu zrealizowanych robót. Cel wprowadzenia tej instytucji wyrażał się przede wszystkim w dążeniu do wyeliminowania nieuczciwych praktyk stosowanych przez inwestorów, którzy zwlekali z zapłatą wykonawcom za zrealizowane roboty budowlane, co z kolei nierzadko prowadziło do utraty płynności finansowej przedsiębiorców świadczących usługi budowlane. Akt ten jednak okazał się niedoskonały, bowiem wyrokiem z dnia 27 listopada 2006 r. Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z konstytucją art. 4 ust. 4 oraz art. 5 ust. 1 i 2 ustawy o gwarancji zapłaty za roboty budowlane. Opracowana w Ministerstwie Sprawiedliwości nowelizacja Kodeksu cywilnego, uchylająca jednocześnie ustawę o gwarancjach zapłaty za roboty budowlane, w pełni realizuje cytowany wyrok Trybunału Konstytucyjnego.

Ustawa wprowadza normę stanowiącą o stosowaniu przepisów ustawy do umów zawieranych pomiędzy wykonawcą (generalnym wykonawcą) a dalszymi wykonawcami oraz pomiędzy wykonawcami a podwykonawcami. Wprowadzenie kaskadowej możliwości żądania gwarancji zapłaty przez głównych uczestników procesu budowlanego jest jedną z idei ustawy, zmierzającą do zapewnienia jego skuteczności w praktyce. W procesie budowlanym rzadko bowiem mamy do czynienia z jednym wykonawcą, w większości przypadków w procesie tym występuje cały łańcuch nieznanych sobie wcześniej wykonawców i podwykonawców.

Przepisy powołanej ustawy mają charakter wprawdzie cywilnoprawny, jednak dyscyplinujący, dlatego w znacznej części nadano im rygor przepisów bezwzględnie obowiązujących. Ogranicza to uznaniowość, a nawet spotykaną niekiedy dowolność kształtowania stosunków prawnych, przy czym nie narusza porządku prawnego.

Ustawa przyznaje uczestnikom budowlanego procesu inwestycyjnego uprawnienia do żądania udzielenia zabezpieczenia wierzytelności wynikającej z umowy, na podstawie której dany podmiot uczestniczy w budowlanym procesie inwestycyjnym. Zabezpieczeniem wierzytelności będzie gwarancja bankowa, gwarancja ubezpieczeniowa, akredytywa bankowa, a więc formy zabezpieczeń szeroko stosowane i ugruntowane w obrocie gospodarczym, zapewniające bezpieczeństwo i skuteczność czynności prawnych podejmowanych przez kontrahentów.

Regulacja wprowadza zasadę równego ponoszenia kosztów zabezpieczenia przez inwestora i żądającego gwarancji. Ponoszenie całych kosztów związanych z udzieleniem gwarancji przez inwestora wydaje się bowiem nieuzasadnione. Regulacja ta czyni ponadto zadość sugestii Trybunału Konstytucyjnego, który w uzasadnieniu wyroku wskazał, iż „skoro celem ustawowej regulacji jest zagwarantowanie realizacji określonej wartości, jaką jest terminowa zapłata za wykonanie robót budowlanych, to koszt takiej gwarancji powinien być rozłożony równo na strony umowy”.

Ponadto ustawa wprowadza zakaz wyłączenia lub ograniczenia przez inwestora możliwości żądania gwarancji. Jednocześnie stanowi o bezskuteczności odstąpienia inwestora od umowy spowodowanej żądaniem gwarancji.

Nowa regulacja wprowadza również możliwość żądania gwarancji na każdym etapie procesu budowlanego.

Przedmiotowa nowelizacja Kodeksu cywilnego obowiązuje dopiero od trzech miesięcy i należy mieć nadzieję, że przyczyni się do zapobiegania negatywnym zjawiskom w gospodarce polegającym na powstawaniu zatorów płatniczych między przedsiębiorcami, a w konsekwencji pozytywnie wpłynie na rozwój przedsiębiorczości.

Ad 2. Zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2010 r. Nr 51, poz. 307, z późn. zm.) przychodem z działalności gospodarczej są przychody należne, choćby nie zostały faktycznie otrzymane, po wyłączeniu wartości zwróconych towarów, udzielonych bonifikat i skont. U podatników dokonujących sprzedaży towarów i usług opodatkowanych podatkiem od towarów i usług za przychód z tej sprzedaży uważa się przychód pomniejszony o należny podatek od towarów i usług. Przepis ten ustanawia zasadę, w myśl której przychody z pozarolniczej działalności gospodarczej określane są w oparciu o tzw. metodę memoriałową. W praktyce oznacza to, że przychód powstaje w momencie wydania towaru lub wykonania usługi, i bez znaczenia pozostaje fakt zapłaty należności przez odbiorcę świadczenia.

Również w ustawie z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2000 r. Nr 54, poz. 654, z późn. zm.) przewidziana jest memoriałowa metoda ustalania przychodów związanych z działalnością gospodarczą. Stosownie bowiem do art. 12 ust. 3 tej ustawy za przychody związane z działalnością gospodarczą i z działami specjalnymi produkcji rolnej, osiągnięte w roku podatkowym, uważa się także należne przychody, choćby nie zostały jeszcze faktycznie otrzymane, po wyłączeniu wartości zwróconych towarów, udzielonych bonifikat i skont.

Podkreślić należy, iż na gruncie przepisów powołanych ustaw o podatkach dochodowych metoda memoriałowa ma również zastosowanie do rozliczania kosztów uzyskania przychodów. Memoriałowa zasada rozliczania kosztów uzyskania przychodów oznacza, że podatnik będący odbiorcą towaru lub usługi uwzględnia ich wartość w kosztach podatkowych bez względu na fakt zapłaty za towar lub usługę. W związku z powyższym wprowadzenie kasowej metody określania przychodów z działalności gospodarczej musiałoby skutkować przyjęciem zasady kasowej również po stronie kosztów uzyskania przychodów. W konsekwencji podatnik mógłby zaliczyć do kosztów podatkowych wyłącznie wartość towarów i usług, za które faktycznie zapłacił. Wprowadzenie metody kasowej jedynie po stronie przychodowej, bez odpowiednich zmian po stronie kosztowej, skutkowałoby niepożądanymi konsekwencjami podatkowymi wiążącymi się ze znacznym obniżeniem wpływów z podatków dochodowych.

Ponadto przyjęcie takiego rozwiązania spowodowałoby przerzucenie na budżet państwa konsekwencji niewywiązywania się wobec siebie kontrahentów z zaciągniętych zobowiązań poprzez zmniejszenie wpływu środków z podatków dochodowych. Dodatkowo niekorzystne dla budżetu skutki wprowadzenia metody kasowej do rozliczeń podatkowych mogą być spotęgowane okolicznością, iż kontrola podatkowa rozliczeń pieniężnych byłaby bardziej skomplikowana od kontroli podatkowej rozliczeń prowadzonych w ujęciu memoriałowym.

Należy również zauważyć, że przepisy ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych przewidują - po stronie kosztowej - złagodzenie skutków wynikających z nieotrzymania zapłaty od kontrahentów za dostarczone towary lub wykonane usługi (art. 23 ust. 1 pkt 20 i 21 ustawy). Istnieje możliwość zaliczenia do kosztów podatkowych wierzytelności odpisanych jako nieściągalne, które uprzednio zostały zarachowane do przychodów należnych i których nieściągalność została udokumentowana w sposób określony w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych. Dotyczy to także odpisów aktualizujących wartość należności w tej części, która uprzednio zaliczona była do przychodów należnych. Również ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych zawiera odpowiednie regulacje prawne służące łagodzeniu skutków nieściągalnych wierzytelności (art. 16 ust. 1 pkt 25, 26 i 26a ustawy).

Wobec powyższego uprzejmie informuję, iż aktualnie Ministerstwo Finansów nie przewiduje podjęcia prac mających na celu zmianę przepisów ustaw o podatkach dochodowych w zakresie obowiązującej metody memoriałowej określania przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej.

Odnosząc się natomiast do rozwiązań przyjętych w ustawie z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. Nr 54, poz. 535, z późn. zm.), należy stwierdzić, iż przewidują one - co do zasady - rozliczenie tego podatku metodą memoriałową. Rozwiązania przyjęte w przepisach ww. ustawy w przedmiotowej kwestii wynikają z przepisów unijnych dotyczących podatku VAT. W świetle przepisów art. 63 dyrektywy Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. Urz. UE L 347 z 11.12.2006, s. 1, ze zm.) obowiązek podatkowy w podatku VAT powstaje w momencie dostarczenia towarów lub wykonania usług. Od powyższej zasady przepisy ww. dyrektywy Rady przewidują w art. 66 odstępstwa, lecz jedynie w odniesieniu do określonych transakcji lub określonych kategorii podatników.

Rozwiązanie takie przewidują również przepisy polskiej ustawy o podatku od towarów i usług. Umożliwiają one podatnikom, którzy spełniają określone kryteria, uznanie ich za tzw. małych podatników i rozliczanie podatku VAT metodą kasową, polegającą na tym, iż obowiązek podatkowy z tytułu wykonywanych czynności powstaje u nich nie z chwilą dostawy czy wykonania usługi, lecz z chwilą uregulowania całości lub części należności za sprzedane towary lub świadczone usługi, nie później jednak niż 90 dnia od dnia wydania towaru lub wykonania usługi (art. 2 pkt 25 i art. 21 ww. ustawy z dnia 11 marca 2004 r.). Istotą tej metody jest więc przesunięcie momentu, w jakim powinien zostać rozpoznany obowiązek podatkowy z tytułu dokonanych przez małego podatnika transakcji, a w konsekwencji przesunięcie terminu, w jakim powinien zostać rozliczony od tych transakcji podatek od towarów i usług.

Należy zaznaczyć, że z terminem rozpoznania obowiązku podatkowego przez sprzedawcę został skorelowany termin prawa do odliczenia podatku przez nabywcę towarów lub usług dostarczanych przez podatnika rozliczającego się metodą kasową (§ 17 rozporządzenia ministra finansów z dnia 24 grudnia 2009 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług; Dz. U. Nr 224, poz. 1799, z późn. zm.). Oznacza to, że nabywca towarów lub usług w takim przypadku ma prawo dokonać odliczenia podatku, jeżeli uiści sprzedawcy należności wynikające z faktury lub gdy przypada 90. dzień od dnia otrzymania towaru lub wykonania usługi.

Dodatkowo w kwestii regulacji, które mogą ułatwić rozliczenia podatku od towarów i usług w sytuacji, gdy kontrahent podatnika nie uregulował należności za dostawę towarów lub świadczenie usług, pragnę wskazać, iż podatnicy mogą skorzystać z tzw. ulgi na złe długi, która zakłada - przy spełnieniu określonych warunków - możliwość skorygowania podatku należnego w przypadku nieściągalnych wierzytelności. Instytucja ta obowiązuje od dnia 1 czerwca 2005 r., przy czym ustawą z dnia 7 listopada 2008 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 209, poz. 1320) od dnia 1 grudnia 2008 r. wprowadzono nowe zasady korzystania z tej ulgi (dotyczą one również wierzytelności, której nieściągalność została uprawdopodobniona), które co do zasady umożliwiają wierzycielom szybszą niż dotychczas korektę podatku należnego z tytułu dokonanych dostaw, za które nie otrzymali wynagrodzenia (warunki skorzystania z tej ulgi określają przepisy art. 89a ustawy).

Z powyższego wynika zatem, iż w aktualnie obowiązujących przepisach o podatku od towarów i usług istnieją rozwiązania umożliwiające przedsiębiorcom rozliczanie kasowe podatku, a także umożliwiające podjęcie działań zmierzających do zmniejszenia trudności z zachowaniem płynności finansowej w sytuacji, gdy kontrahent dostawcy nie wywiązuje się z obowiązku zapłaty za otrzymane świadczenie.

Zwracam również uwagę, iż przepisy dotyczące podatku od wartości dodanej w całości objęte są zakresem prawa Unii Europejskiej, a Polska jako kraj członkowski UE zobowiązana jest do przestrzegania acquis communautaire. W odniesieniu do podatku od towarów i usług oznacza to przestrzeganie m.in. ww. dyrektywy Rady oraz orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości UE dotyczącego podatku od wartości dodanej. A zatem wszelkie zmiany w zakresie podatku od towarów i usług muszą być dokonywane w ramach przepisów ww. dyrektywy Rady i nie mogą ich naruszać.

W związku z powyższym nie jest możliwe generalne przejście z metody memoriałowej na metodę kasową rozliczeń w podatku od towarów i usług, gdyż przyjęcie takiego rozwiązania byłoby niezgodne z prawem unijnym.

Z poważaniem

Podsekretarz stanu

Grażyna Henclewska

Warszawa, dnia 23 lipca 2010 r.

Hasła tematyczne: podatek dochodowy od osób prawnych (cit), moment powstania przychodu, ministerstwo finansów, interpelacja, metoda kasowa, prezes rady ministrów, zatory płatnicze i ustawa o zatorach płatniczych

 

Ostatnie artykuły z tego działu

Wszystkie artykuły z tego działu »

rozwiń wszystkie »Wasze komentarze

skomentuj

dodaj nowy komentarz

komentarz:
podpis:
 

Drodzy Użytkownicy podatki.biz. Choć czytamy uważnie Wasze komentarze, nie odpowiadamy na pytania w kwestiach szczegółowych. Zadając je, kierujecie je nie do nas, a do innych Użytkowników podatki.biz. Jeżeli chcecie wyjaśnić lub rozwiązać jakiś problem, zachęcamy do skorzystania z naszego forum dyskusyjnego - www.podatki.biz/forum

Zespół podatki.biz