Szukaj
Wykop ten artykuł Dołącz do nas na Facebooku
REKLAMA

Ważne informacje w serwisie:




Artykuły: Pracownicy: zatrudnianie, urlopy, zasiłki, świadczenia, ekwiwalenty

03.06.2009

Ekwiwalent za urlop – kontrowersyjna opinia SN

Przepisy prawa pracy zawierają generalną zasadę, zgodnie z którą urlop wypoczynkowy może zostać wykorzystany tylko w naturze. Ma to na celu zapobieganie sytuacjom, w których pracownicy de facto nie realizują swojego prawa do wypoczynku, zamieniając je na wynagrodzenia. Nic nie zmienia tutaj zgoda czy nawet wniosek pracownika – jest to zasada bezwzględna, której wola stron stosunku pracy nie może zmienić.

Jedynym wyjątkiem od wykorzystywania urlopu w naturze jest jego zamiana na świadczenie pieniężne w przypadkach, w których urlop wypoczynkowy nie został wykorzystany w całości lub w części z powodu rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy.

Nie ma najmniejszego znaczenia, z jakiego powodu ustało zatrudnienie (bo wliczają się tu również przypadki wygaśnięcia stosunku pracy). Prawa do ekwiwalentu nie traci np. pracownik zwalniany dyscyplinarnie. Przysługuje ono oczywiście osobom przechodzącym na emeryturę lub rentę. Oprócz odprawy emerytalno–rentowej (art. 921 Kodeksu pracy) pracodawca musi bowiem dokonać z taką osobą wszelkich innych rozliczeń, w których skład wchodzić będzie także rekompensata finansowa za niewykorzystany urlop wypoczynkowy.

Taki sposób rozliczenia prawa do urlopu dotyczy zarówno urlopu za dany rok (oczywiście z zachowaniem zasady proporcjonalności – ekwiwalent przysługuje tylko za tę część niewykorzystanego urlopu, która przysługuje odpowiednio do długości zatrudnienia w tym roku u danego pracodawcy), jak i niewykorzystanego urlopu zaległego.

Nie ma możliwości zastąpienia urlopu wypoczynkowego ekwiwalentem w innych sytuacjach.

Przykład:
Pracownik ma zaległy urlop z dwóch poprzednich lat i niewykorzystany cały urlop z bieżącego roku. Czy zamiast zaległego urlopu może otrzymać od pracodawcy wynagrodzenie?
Nie. Dopóki pozostaje w stosunku pracy, urlop nie podlega żadnej zamianie na pieniądze.

Ekwiwalent w trakcie zatrudnienia?

W tym zakresie jednak należy zwrócić uwagę na uchwałę Sądu Najwyższego z 8 lipca 1999 r., III ZP 10/99 (OSNP 2000/6/233), w której wskazano, że ekwiwalent wypłacony pracownikowi za niewykorzystany urlop wypoczynkowy z innych przyczyn niż wymienione w art. 171 § 1 k.p. jest ekwiwalentem za niewykorzystany urlop wypoczynkowy w rozumieniu § 7 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1990 r. w sprawie wysokości podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, zgłaszania do ubezpieczenia społecznego oraz rozliczania składek i świadczeń z ubezpieczenia społecznego (t. jedn.: Dz. U. z 1993 r. Nr 68, poz. 330 ze zm.).

W uzasadnieniu tej uchwały czytamy m.in.:
Wprawdzie zgodnie z art. 152 § 1 k.p. urlop wypoczynkowy jest uprawnieniem pracownika do okresowego odpłatnego zwolnienia od pracy, stanowi formę prawa pracownika do wypoczynku i służy regeneracji jego sił, z czego wynika zasada przysługiwania urlopu w naturze, to jednak występują sytuacje, w których z uwagi na niemożność wykorzystania urlopu w naturze – pracownikowi przysługuje zamiana prawa do urlopu w naturze na ekwiwalent pieniężny. Dotyczy to także urlopów zaległych. Odnoszący się do tej kwestii art. 171 k.p. wymienia w § 1 kilka sytuacji, zaistnienie których powoduje po stronie pracownika powstanie prawa do ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop. Nie oznacza to jednak, iż w praktyce nie mogą wystąpić inne sytuacje, w których pracownik nie może wykorzystać urlopu wypoczynkowego w naturze. Przykładem tego jest właśnie stan faktyczny niniejszej sprawy. Wprawdzie nie wystąpiła żadna sytuacja wymieniona w art. 171 § 1 k.p., jednakże z przyczyn dotyczących pracodawcy ani dyrektor Instytucji, ani główny księgowy nie mieli możliwości wykorzystania urlopu wypoczynkowego w naturze, czego nie kwestionuje organ rentowy. W takiej sytuacji strony stosunku pracy mogły umówić się, że pracownicy otrzymają ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop. Przepis art. 171 § 1 k.p. nie wyklucza takiej możliwości. Stanowi on bowiem tylko gwarancję prawa pracownika do ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop w sytuacjach w nim wymienionych. Natomiast nie ogranicza możliwości wypłacenia ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop w innych sytuacjach zgodnie z wolą stron stosunku pracy.

Moim zdaniem należy dać pierwszeństwo zasadzie wykorzystywania urlopu wypoczynkowego w naturze. Art. 152 § 2 k.p. wskazuje, że pracownik nie może zrzec się prawa do urlopu. „Prawo do urlopu” należy w tym przypadku rozumieć jako prawo do wypoczynku, a nie do ekwiwalentu za ten wypoczynek. Urlop zatem – do chwili zakończenia stosunku pracy – nie może być przedmiotem „zamiany” na ekwiwalent. Do pracodawcy należy takie zorganizowanie przebiegu pracy, by urlopy wypoczynkowe były przez pracowników wykorzystywane.

Przytoczmy w tym miejscu opinię K. Jaśkowskiego (K. Jaśkowski, E. Maniewska, Kodeks pracy. Komentarz. Ustawy towarzyszące z orzecznictwem. Europejskie prawo pracy z orzecznictwem, tom I, LEX, 2007, wyd. VI.): „Urlop musi być udzielony pracownikowi w naturze. Wypłata ekwiwalentu pieniężnego w miejsce urlopu udzielonego w postaci płatnego zwolnienia od wykonywania pracy jest dopuszczalna tylko w sytuacjach przewidzianych prawem (zob. w szczególności art. 171). Jest zatem sprzeczna z prawem i nieważna (art. 58 k.c. w zw. z art. 300 k.p.) umowa pracownika z pracodawcą, której przedmiotem jest tzw. sprzedaż urlopu. Polega ona na zobowiązaniu się przez pracownika do niewykorzystania urlopu w naturze oraz zobowiązaniu się pracodawcy do zapłaty pracownikowi, poza normalnym wynagrodzeniem, dodatkowo wynagrodzenia za czas niewykorzystanego przez pracownika urlopu. Nieważność tej umowy powoduje, że pracownik nadal ma prawo do urlopu w naturze, a jeżeli zostało mu wypłacone wynagrodzenie za ten <<sprzedany>> urlop, to pracodawca może dochodzić jego zwrotu w warunkach określonych w prawie cywilnym (art. 405 i n. k.c. – przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu)”.

Podobnie twierdzą A. Martuszewicz , K. Piecyk (Urlopy pracownicze i inne zwolnienia od pracy, ABC, 2007): „Zarówno zrzeczenie się przez pracownika prawa do urlopu wypoczynkowego, jak i zrzeczenie się prawa do wykorzystania tego urlopu w naturze w zamian za ekwiwalent pieniężny nie rodzi żadnych skutków prawnych, gdyż każda z tych sytuacji jest mniej korzystna dla pracownika niż to, co gwarantują przepisy prawa pracy. Byłoby to więc działanie na niekorzyść pracownika i pozostawałoby w sprzeczności z art. 18 k.p.”.

Marek Rotkiewicz

Hasła tematyczne: urlop wypoczynkowy, ekwiwalent za niewykorzystany urlop, sąd najwyższy, kodeks pracy, pracownicy, pracodawca

 

Ostatnie artykuły z tego działu

Wszystkie artykuły z tego działu »

rozwiń wszystkie »Wasze komentarze

skomentuj

dodaj nowy komentarz

komentarz:
podpis:
 

Drodzy Użytkownicy podatki.biz. Choć czytamy uważnie Wasze komentarze, nie odpowiadamy na pytania w kwestiach szczegółowych. Zadając je, kierujecie je nie do nas, a do innych Użytkowników podatki.biz. Jeżeli chcecie wyjaśnić lub rozwiązać jakiś problem, zachęcamy do skorzystania z naszego forum dyskusyjnego - www.podatki.biz/forum

Zespół podatki.biz