Notariusz może sporządzić akt poświadczenia dziedziczenia także wtedy, gdy jeden ze spadkobierców powołanych do dziedziczenia nie żyje.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jacek Gudowski (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Irena Gromska-Szuster
SSA Barbara Trębska

w sprawie z wniosku Bogusława M. przy uczestnictwie notariusza Iwony U. oraz Elżbiety Z. i Janusza M. na odmowę dokonania czynności notarialnej, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 17 listopada 2009 r., zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w W. postanowieniem z dnia 22 czerwca 2009 r., sygn. akt IV Cz 767/09,

"Czy brzmienie art. 95b w związku z art. 95 e § 2 pkt 2 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. prawo o notariacie (tekst jedn.: Dz. U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158 ze zm.) wyłącza możliwość sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia w sytuacji, gdy jeden ze spadkobierców powołanych do dziedziczenia na podstawie ustawy lub testamentu nie żyje?"

podjął uchwałę:

Notariusz może sporządzić akt poświadczenia dziedziczenia także wtedy, gdy jeden ze spadkobierców powołanych do dziedziczenia nie żyje.

UZASADNIENIE

W dniu 6 maja 2009 r. w Kancelarii Notarialnej notariusz Iwony U. stawili się Elżbieta Z., Bogusław M. i Janusz M., wnosząc o sporządzenie aktu poświadczenia dziedziczenia po ich matce Krystynie M., zmarłej dnia 24 lipca 1997 r. Przedstawili wymagane dokumenty stanu cywilnego oraz zapewnili, że spadkodawczyni nie pozostawiła testamentu. Analizując przedłożone dokumenty, notariusz stwierdziła, że Krystyna M. pozostawała w chwili śmierci w związku małżeńskim z Czesławem M., który zmarł w dniu 26 lutego 2009 r. W tej sytuacji odmówiła dokonania czynności, gdyż - jej zdaniem - wymagany przez art. 95b ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie (jedn. tekst: Dz. U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158 ze zm. - dalej: „Pr. not.”) udział wszystkich osób, które mogą wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi Krystyny M., z powodu śmierci jej męża i ustawowego spadkobiercy Czesława M., nie jest możliwy.

Rozpoznając zażalenie Andrzeja M. na odmowę dokonania czynności notarialnej, Sąd Okręgowy w W. powziął poważne wątpliwości prawne, którym dał wyraz w przytoczonym na wstępie zagadnieniu, przedstawionym Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia na podstawie art. 390 § 1 w związku z art. 397 § 2 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 79 pkt 1a oraz art. 95a Pr. not., notariusz może sporządzić akt poświadczenia dziedziczenia ustawowego lub testamentowego, z wyłączeniem dziedziczenia na podstawie testamentów szczególnych. Przed sporządzeniem tego aktu spisuje protokół dziedziczenia przy udziale wszystkich osób, które mogą wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi i testamentowi (art. 95b), przy czym odmawia sporządzenia aktu, jeżeli w toku sporządzania protokołu ujawnią się okoliczności wskazujące, że przy jego sporządzeniu nie były obecne wszystkie te osoby albo istnieją lub istniały testamenty, które nie zostały otwarte i ogłoszone (art. 95e § 2 pkt 2). W dotychczasowej praktyce notarialnej, opartej głównie na powierzchownej wykładni językowej (literalnej) wymienionych przepisów, przyjmuje się - i uczyniła to także notariusz, która podejmowała czynności w niniejszej sprawie - że ustawodawca ograniczył możliwość sporządzania aktów poświadczenia...