01.01.2006

Celem niniejszej publikacji jest omówienie zasad dotyczących dobrowolnych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych.

O dobrowolnych ubezpieczeniach emerytalnym i rentowych możemy mówić:
- w przypadku zbiegu tytułów do ubezpieczeń, tj. gdy dana osoba spełnia warunki do podlegania ubezpieczeniom społecznym z kilku tytułów i z jednego z nich ubezpieczenia mają charakter obowiązkowy, a z pozostałych tytułów - dobrowolny,
- w przypadkach wymienionych w art. 7 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Wyjaśnienia zawarte w poradniku dotyczą tej drugiej sytuacji.

I. Osoby dobrowolnie podlegające ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym

Osoby dobrowolnie podlegające ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym zostały wymienione w art. 7 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

W myśl powołanego przepisu prawo do dobrowolnego objęcia ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi przysługuje:

- małżonkom pracowników skierowanych do pracy w przedstawicielstwach dyplomatycznych, urzędach konsularnych, w stałych przedstawicielstwach przy Organizacji Narodów Zjednoczonych i w innych misjach specjalnych za granicą, a także w instytucjach, ośrodkach informacji i kultury za granicą,
- osobom, które z powodu sprawowania opieki nad członkiem rodziny spełniającym warunki do przyznania zasiłku pielęgnacyjnego nie podlegają ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułów, o których mowa w art. 6 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych,
- obywatelom polskim wykonującym pracę za granicą w podmiotach zagranicznych oraz obywatelom polskim wykonującym pracę w podmiotach zagranicznych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli podmioty te nie posiadają w Polsce swojej siedziby ani przedstawicielstwa,
- studentom oraz uczestnikom studiów doktoranckich, jeżeli nie podlegają ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innego tytułu,
- alumnom seminariów duchownych, nowicjuszom, postulantom i juniorystom do ukończenia 25 roku,
- odbywającym na podstawie nieodpłatnych umów cywilnoprawnych staż adaptacyjny wnioskodawcom - obywatelom państwa członkowskiego Unii Europejskiej w postępowaniu w sprawie uznania kwalifikacji do wykonywania zawodu regulowanego lub działalności regulowanej - w rozumieniu odpowiednio przepisów o zasadach uznawania nabytych w państwach członkowskich Unii Europejskiej kwalifikacji do wykonywania zawodów regulowanych lub przepisów o zasadach uznawania nabytych w państwach członkowskich Unii Europejskiej kwalifikacji do podejmowania lub wykonywania niektórych działalności.

Dobrowolnie ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają również osoby, które kontynuują ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

Zgodnie z art. 10 oraz art. 7 pkt 3 ustawy o s.u.s. osoby objęte obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi, a także obywatele polscy wykonujący pracę zagranicą w podmiotach zagranicznych oraz obywatele polscy wykonujący pracę w podmiotach zagranicznych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli podmioty te nie posiadają w Polsce swojej siedziby ani przedstawicielstwa, mogą po ustaniu tych ubezpieczeń kontynuować je dobrowolnie, jednakże wówczas, gdy okres tego ubezpieczenia przekracza 10 lat, nie obowiązuje gwarancja wypłaty minimalnego świadczenia, w przypadku gdy stan własnego konta ubezpieczonego nie będzie go zapewniał.

Ubezpieczenia emerytalne i rentowe mogą być kontynuowane, jeśli osoba ubezpieczona nie ma innych tytułów rodzących obowiązek ubezpieczeń.

W myśl art. 36 ust. 6 ustawy o s.u.s. osoby, które zamierzają kontynuować ubezpieczenia emerytalne i rentowe zgłaszają wniosek o objęcie tymi ubezpieczeniami w terminie 30 dni od ustania obowiązkowych ubezpieczeń społecznych.

Przykład 1
Jan Kowalski był zatrudniony na podstawie umowy o pracę do dnia 10 czerwca. 30-dniowy termin na złożenie wniosku o dobrowolne ubezpieczenia emerytalne i rentowe upływa 10 lipca.

Przykład 2
Adam Nowak do 20 maja wykonywał umowę zlecenia. 30-dniowy termin na złożenie wniosku o dobrowolne ubezpieczenia emerytalne i rentowe upływa 19 czerwca.

Przytoczony wyżej przepis (art. 10 i art. 7 pkt 3 ustawy o s.u.s.) umożliwia dobrowolne kontynuowanie ubezpieczeń emerytalnego i rentowych po ich ustaniu i zapewnia ciągłość ubezpieczeń tym osobom, które utraciły dotychczasowy tytuł do ubezpieczeń i nie mają innych tytułów do objęcia ubezpieczeniem.

W przypadku gdy dana osoba ma dwa lub więcej tytuły, z których obowiązkowo podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, i jeden z tych tytułów ustanie, osoba ta nie może kontynuować ubezpieczeń emerytalnego i rentowych, gdyż nadal podlega obowiązkowo tym ubezpieczeniom z drugiego tytułu.

Również w przypadku gdy dany ubezpieczony, który złożył wniosek o kontynuowanie ubezpieczeń, uzyskuje ponownie tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń (np. jest bezrobotnym z prawem do zasiłku, rozpoczyna wykonywanie pracy na podstawie umowy zlecenia, rozpoczyna prowadzenie działalności gospodarczej itp.), podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu oraz rentowym i powinien być z tego tytułu zgłoszony do ubezpieczeń. W takim bowiem przypadku nie występuje już sytuacja braku jakiegokolwiek tytułu do ubezpieczenia, która mogłaby być uzasadnieniem do kontynuowania ubezpieczeń. W konsekwencji od dnia powstania tytułu do obowiązkowych ubezpieczeń osoba ubezpieczona nie ma prawa kontynuować ubezpieczeń emerytalnego i rentowych.

Osoby wymienione na początku rozdziału, podlegają dobrowolnym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym od dnia wskazanego we wniosku o objęcie ubezpieczeniami, nie wcześniej jednak niż od dnia, w którym wniosek został zgłoszony. A zatem data, od której osoba zainteresowana jest obejmowana ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi nie może być wcześniejsza niż data złożenia wniosku.

Natomiast osoby kontynuujące ubezpieczenia emerytalne i rentowe podlegają ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym od dnia wskazanego we wniosku o objęcie ubezpieczeniami, data określona we wniosku może być wcześniejsza niż data złożenia wniosku. Wniosek musi być jednak złożony w terminie 30 dni od dnia ustania tytułu do obowiązkowych ubezpieczeń.

Przykład
Jan Kowalski był zatrudniony na podstawie umowy o pracę do dnia 10 czerwca. 30-dniowy termin na złożenie wniosku o dobrowolne ubezpieczenia emerytalne i rentowe upływa 10 lipca.

Jeżeli zainteresowany złoży wniosek w tym terminie, jako datę przystąpienia do tych ubezpieczeń może wskazać 11 czerwca.

Wniosek o objęcie ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi może być złożony w jednostce organizacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych lub przesłany pocztą. W przypadku przesyłania wniosku pocztą, datą wpływu wniosku jest data stempla pocztowego.

Uwaga!

Osoby dobrowolnie podlegające ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, o których mowa w poradniku, podlegają tylko ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, nie podlegają natomiast ubezpieczeniom chorobowemu i wypadkowemu.

II. Podstawa wymiaru składek

Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe osób dobrowolnie podlegających ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż kwota minimalnego wynagrodzenia (obowiązuje za okres od 1 stycznia 2003 r.). Do 31 grudnia 2002 r. podstawę wymiaru składek stanowiła kwota najniższego wynagrodzenia. Od 1 stycznia 2006 r. minimalne wynagrodzenie wynosi 899,10 zł.

Za miesiąc, w którym nastąpiło odpowiednio objęcie ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi lub ich ustanie, a ubezpieczenia trwały tylko przez część miesiąca, kwotę najniższej podstawy wymiaru składek zmniejsza się proporcjonalnie, dzieląc ją przez liczbę dni tego miesiąca i mnożąc przez liczbę dni podlegania ubezpieczeniom. Uzyskana w wyniku podzielenia liczba nie podlega zaokrągleniu (bez względu na liczbę miejsc po przecinku, jaką wskazuje użyta maszyna licząca) i powinna zostać przemnożona w takiej postaci, w jakiej została wyliczona. Dopiero po pomnożeniu należy dokonać zaokrąglenia ustalonej podstawy wymiaru składek do pełnych groszy, przyjmując iż dokonuje się zaokrąglenia z uwzględnieniem trzeciego miejsca po przecinku. Obliczoną w taki sposób podstawę wymiaru składek należy zaokrąglić do pełnych groszy w górę, jeżeli końcówka jest równa lub wyższa od 0,50 grosza, albo w dół, jeżeli końcówka jest niższa od 0,50 grosza.

Przykład 1
Osoba zgłasza się do dobrowolnych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych od 11 lutego 2002 r. Jako podstawę wymiaru składek deklaruje kwotę najniższego wynagrodzenia.
Podstawa wymiaru składek za luty wynosi:
760 zł : 28 (liczba dni miesiąca) = 27,14285714 zł x 18 (liczba dni podlegania ubezpieczeniom) = 488,571 zł, po zaokrągleniu 488,57 zł.
Składki na ubezpieczenia społeczne wynoszą:
- składka na ubezpieczenie emerytalne 19,52% x 488,57 = 95,37 zł,
- składka na ubezpieczenia rentowe 13,00% x 488,57 = 63,51 zł.

Przykład 2
Osoba zgłasza się do dobrowolnych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych od 16 kwietnia 2004 r. Jako podstawę wymiaru składek deklaruje kwotę minimalnego wynagrodzenia.
Podstawa wymiaru składek za maj wynosi:
824 zł : 30 (liczba dni miesiąca) = 27,466666 zł x 15 (liczba dni podlegania ubezpieczeniom) = 412 zł.
Składki na...