Członek dwuosobowego zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, w której obowiązuje zasada reprezentacji łącznej, może sam wnieść za upadłego zażalenie na postanowienie o ogłoszeniu upadłości, wydane na wniosek złożony za spółkę tylko przez drugiego członka zarządu.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Marian Kocon (przewodniczący)
SSN Józef Frąckowiak
SSN Hubert Wrzeszcz (sprawozdawca)
Protokolant Iwona Budzik

w sprawie z wniosku Alauda sp. z o.o. w Warszawie o ogłoszenie upadłości, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 7 maja 2009 r., zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Warszawie postanowieniem z dnia 10 grudnia 2008 r., sygn. akt XXIII Gz 762/08:

„Czy przepis art. 54 ust. 1 w zw. z art. 21 ust. 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. Nr 60 poz. 535 z późn. zm.), w przypadku ogłoszenia upadłości spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, której statut przewiduje reprezentację łączną, wyłącza uprawnienie członka zarządu, który wniosku o ogłoszenie upadłości spółki nie składał, do wniesienia zażalenia na postanowienie o ogłoszeniu upadłości?”

podjął uchwałę:

Członek dwuosobowego zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, w której obowiązuje zasada reprezentacji łącznej, może sam wnieść za upadłego zażalenie na postanowienie o ogłoszeniu upadłości, wydane na wniosek złożony za spółkę tylko przez drugiego członka zarządu.

UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 27 sierpnia 2008 r. Sąd Rejonowy dla miasta stołecznego Warszawy w Warszawie ogłosił upadłość „Alauda” sp. z o.o. w Warszawie, obejmującą likwidację majątku dłużnika. Wniosek o ogłoszenie upadłości złożył jeden z członków dwuosobowego zarządu dłużnika, uprawniony do łącznej reprezentacji spółki.

Zażalenie na to postanowienie wniósł upadły reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego, działającego na podstawie pełnomocnictwa podpisanego przez drugiego członka zarządu spółki. Sąd Okręgowy w Warszawie – po uzyskaniu od tego pełnomocnika wyjaśnienia, że ze względu na spór między członkami zarządu co do potrzeby złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości nie jest w stanie uzyskać pełnomocnictwa procesowego podpisanego przez obu członków zarządu upadłej spółki – na podstawie art. 390 § 2 w związku z art. 397 § 2 k.p.c. przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia przytoczone na wstępie zagadnienie prawne.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W okolicznościach sprawy rozstrzygnięcie przedstawionego zagadnienia prawnego sprowadza się w istocie do odpowiedzi na pytanie, czy członek dwuosobowego zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, w której obowiązuje zasada reprezentacji łącznej, może za upadłego sam wnieść zażalenie na postanowienie o ogłoszeniu upadłości, wydane na wniosek złożony za spółkę tylko przez drugiego członka zarządu. Związany z tym pytaniem problem dotyczy kwestii, czy przewidziana w art. 20 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. Nr 60, poz. 535 ze zm., dalej: p.u.n.) modyfikacja dotycząca reprezentacji osób prawnych i jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, którym odrębna ustawa przyznaje osobowość prawną, polegająca na tym, że osoba uprawniona jedynie do reprezentacji łącznej może samodzielnie złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości (reguluje ją przytoczony przepis, a nie wskazany przez Sąd art. 21 ust. 2 p.u.n.), dotyczy także wniesienia za upadłego zażalenia na postanowienie o ogłoszeniu upadłości na podstawie art. 54 ust. 1 p.u.n.

Przepisy art. 20 ust 2 pkt 2 i art. 54 ust. 1 p.u.n. są z niewielką modyfikacją stylistyczną powtórzeniem art. 4 § 2 pkt 2 i art. 17 § 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. – Prawo upadłościowe (tekst jedn.: Dz. U. z 1991 r., Nr 118, poz. 512 ze zm., dalej: pr. up.). Na podstawie art. 17 § 1 pr. up. w orzeczeniu z dnia 18 listopada 1937 r., I C 2764/36 (OSP 1938, z. 1, poz. 136) Sąd Najwyższy stwierdził, że przytoczony przepis, przyznając dłużnikowi zażalenie na postanowienie o ogłoszeniu upadłości, ma na myśli ten organ spółdzielni będącej dłużnikiem, który jest uprawniony do jej reprezentowania (zarząd bądź likwidatorów). W konsekwencji uznał, że zażalenia nie może wnieść skutecznie rada nadzorcza spółdzielni jako organ kontrolny, ponieważ nie jest ona – z wyjątkiem wyraźnie uregulowanych wypadków – uprawniona do reprezentowania spółdzielni. Poza przytoczonym orzeczeniem, w judykaturze Sądu Najwyższego nie rozważano problemu reprezentacji upadłego w związku z wniesieniem zażalenia na postanowienie o ogłoszeniu upadłości. Nie ma też orzeczeń z okresu obowiązywania prawa upadłościowego, które mogłyby mieć wpływ na rozstrzygnięcie tego problemu.

Odwołując się do art. 4 § 2 pr. up., w piśmiennictwie z okresu międzywojennego wyrażono pogląd, że w sytuacji, w której kilka osób jest uprawnionych do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, ale tylko niektóre z nich zgłaszają go, zażalenie na postanowienie o ogłoszeniu upadłości przysługuje każdej z tych osób, która wniosku nie zgłosiła lub nie wyraziła na niego zgody, ponieważ każdą z nich należy traktować tak samo jak samoistnego dłużnika. Autor tego poglądu odnosi go wyraźnie także do sytuacji, w której wniosek o ogłoszenie upadłości nie pochodzi od wszystkich osób uprawnionych do łącznej reprezentacji i te osoby nie wyraziły zgody na jego wniesienie. Jego zdaniem za przyjętym stanowiskiem przemawia charakter postępowania o ogłoszeniu upadłości, prawo działania w tym postępowaniu różni się od prawa do działania w stosunkach materialnoprawnych bądź w innym postępowaniu sądowym. W wypowiedziach innych autorów z okresu obowiązywania prawa upadłościowego nie ma rozważań bezpośrednio dotyczących kwestii podniesionej w zagadnieniu prawnym.

Po wejściu w życie prawa upadłościowego i naprawczego w literaturze wyrażono pogląd, że dopuszczalność zażalenia wniesionego przez upadłego na postanowienie o ogłoszeniu upadłości zależy od właściwej jego reprezentacji, określonej w odpowiednim rejestrze. Zdaniem autora tego poglądu w wypadku osób, którym ustawa przyznaje prawo do samodzielnego złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, mimo obowiązującej reprezentacji łącznej, prawo to nie obejmuje zażalenia na postanowienie o ogłoszeniu upadłości. W wypadku konfliktu w zarządzie spółki i uwzględnienia przez sąd, np. wniosku jednego członka zarządu o ogłoszenie upadłości spółki, drugiemu członkowi zarządu nie przysługuje na to postanowienie zażalenie, chyba że jest uprawniony do jednoosobowej reprezentacji. Podejmując zagadnienie legitymacji do zaskarżenia postawienia o ogło...