20.02.2012

Rodzicem faktycznie wychowującym dziecko jest ten z rodziców komu sąd przyznał prawo do wykonywania władzy rodzicielskiej i który zajmuje się jego wychowaniem. Osoba posiadająca jedynie prawo do współdecydowania we wszystkich sprawach dotyczących dziecka, zajmująca się dzieckiem jedynie w czasie wakacji, ferii, w weekendy czy też w inne dni ustalone na podstawie wyroku sądu, nie ponosi codziennego trudu jego wychowywania. A właśnie wychowywanie dziecka, tj. kształtowanie jego osobowości i sprawowanie nad nim stałej pieczy jest warunkiem rozliczenia się jako samotny rodzic - wyjaśnił Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach w interpretacji indywidualnej z dnia 05.01.2012 r., sygn. IBPBII/1/415-866/11/HK.

We wniosku o interpretację podatnik wyjaśnił, że od 2010 r. jest rozwodnikiem. Jego syn mieszka z matką, której sąd powierzył wykonanie władzy rodzicielskiej, przy czym podatnikowi zostało przyznane prawo do współdecydowania we wszystkich istotnych sprawach dotyczących dziecka. Zgodnie z orzeczeniem sądu małoletnie dziecko ma przebywać pod wyłączną pieczą podatnika, w miejscu jego zamieszkania, przez część każdego roku kalendarzowego, w szczególności zawsze przez jeden miesiąc wakacji letnich i jeden tydzień ferii zimowych, w Święta Bożego Narodzenia do dnia 30 grudnia w latach nieparzystych i w Święta Wielkanocne w latach parzystych, w okresie od 30 grudnia roku parzystego do dnia 02 stycznia roku nieparzystego, w okresie od 01 do 03 maja oraz w Święto Bożego Ciała przemiennie, poczynając od okresu 01 do 03 maja w latach nieparzystych. Niezależnie od powyższego, syn może przebywać u podatnika także w innym czasie, który jest ustalany na podstawie wyroku sądu.

Podatnik podkreślił we wniosku, że ponosi pełne koszty związane z utrzymaniem dziecka w czasie, kiedy syn przebywa u niego. Ponadto, wypłaca byłej żonie miesięcznie przez cały rok podatkowy alimenty w kwocie 1100 zł, przeznaczone na utrzymanie dziecka w czasie, kiedy syn przebywa u byłej żony, a także zapewnia dziecku całoroczną prywatną opiekę medyczną.

Podatnik chciał wiedzieć, czy może skorzystać z możliwości rozliczenia wspólnie z synem jako rodzic samotnie wychowujący dziecko. Jego zdaniem uzyskał on prawo do preferencyjnego rozliczenia, gdyż sprawując samotnie opiekę nad synem, bez jakiegokolwiek wsparcia i pomocy ze strony byłej żony przez prawie połowę roku kalendarzowego i uczestnicząc aktywnie w jego rozwoju, wychowuje swojego syna przyczyniając się w przeważający sposób do jego rozwoju fizycznego, intelektualnego oraz emocjonalnego. Dodatkowo, w całości ponosi ciężar finansowy wychowania syna, co - w jego opinii - w dzisiejszych czasach jest kluczowym elementem zapewniającym całokształt zabiegów mających na celu ukształtowanie dziecka pod względem fizycznym, moralnym i umysłowym.

Organ podatkowy nie zgodził się z podatnikiem. Stwierdził, że nie może on rozliczyć się jako samotny rodzic, bowiem nie ponosi codziennego trudu wychowania dziecka, ponieważ to matce sąd powierzył wykonanie władzy rodzicielskiej nad małoletnim synem i to matka dziecka sprawuje faktyczny nadzór nad jego wychowaniem. Natomiast podatnik zaprasza syna do siebie (towarzyszy mu) jedynie w czasie wakacji, w weekendy i święta czy też inne określone dni w roku.

Rozliczenie PIT jako samotny rodzic

Zgodnie z art. 6 ust. 4 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych od dochodów rodzica lub opiekuna prawnego, podlegającego nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu będącego panną, kawalerem, wdową, wdowcem, rozwódką, rozwodnikiem albo osobą, w stosunku do której orzeczono separację w rozumieniu odrębnych przepisów, lub osobą pozostającą w związku małżeńskim, jeżeli jej małżonek został pozbawiony praw rodzicielskich lub odbywa karę pozbawienia wolności, jeżeli ten rodzic lub opiekun w roku podatkowym samotnie wychowuje dzieci:

1) małoletnie,
2) bez względu na ich wiek, które zgodnie z odrębnymi przepisami otrzymywały zasiłek (dodatek) pielęgnacyjny lub rentę socjalną,
3) do ukończenia 25 roku życia uczące się w szkołach, o których mowa w przepisach o systemie oświaty, przepisach o szkolnictwie wyższym lub w przepisach regulujących system oświatowy lub szkolnictwo wyższe obowiązujących w innym niż Rzeczpospolita Polska państwie, jeżeli w roku podatkowym nie uzyskały dochodów podlegających opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27 lub art. 30b w łącznej wysokości przekraczającej kwotę stanowiącą iloraz kwoty zmniejszającej podatek oraz stawki podatku, określonych w pierwszym przedziale skali podatkowej, o której mowa w art. 27 ust. 1, z wyjątkiem renty rodzinnej

- podatek może być określony, z zastrzeżeniem ust. 8, na wniosek wyrażony w rocznym zeznaniu podatkowym, w podwójnej wysokości podatku obliczonego od połowy dochodów osoby samotnie wychowującej dzieci, z uwzględnieniem art. 7, z tym że do sumy tych dochodów nie wlicza się dochodów (przychodów) opodatkowanych w sposób zryczałtowany na zasadach określonych w tej ustawie.

Zgodnie z art. 6 ust. 8 i 9 powołanej ustawy preferencyjny sposób opodatkowania nie ma zastosowania w sytuacji, gdy do osoby samotnie wychowującej dzieci lub do jej dziecka mają zastosowanie przepisy art. 30c lub ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym (za wyjątkiem odnoszącym się do przychodów dotyczących tzw. najmu prywatnego) lub ustawy z dnia 24 sierpnia 2006 r. o podatku tonażowym.

Ponadto art. 6 ust. 10 ww. ustawy określa, że sposób opodatkowania, o którym mowa w ust. 4, nie ma zastosowania do podatników, którzy wniosek, wyrażony w zeznaniu podatkowym, określony w ust. 4, złożą po terminie, o którym mowa w art. 45 ust. 1, tj. po dniu 30 kwietnia roku następującego po roku podatkowym.

Z powyższego wynika, że ustawodawca uzależnił prawo do skorzystania z preferencyjnych zasad obliczania podatku dochodowego dla osób samotnie wychowujących dzieci od spełnienia łącznie następujących warunków:

- posiadania statusu osoby samotnie wychowującej dziecko,
- wychowywania w roku podatkowym dzieci (dziecka),
- nie uzyskiwania przez pełnoletnie dzieci (dziecko) dochodów (z wyjątkiem przewidzianych ustawą),
- wyrażenia wniosku o rozliczenie na preferencyjnych warunkach w rocznym zeznaniu podatkowym, złożonym w ustawowym terminie przewidzianym do jego składania.

Cytowane przepisy wprowadzają wyjątek od zasady dokonywania indywidualnego rozliczenia zobowiązania podatkowego podatników poprzez ustalenie preferencyjnego sposobu rozliczenia. W konsekwencji, aby móc rozliczyć się jako osoba samotnie wychowująca dziecko należy spełniać wszystkie warunki określone w stosownych przepisach.

Ponadto przepisy ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych nie uzależniają prawa podatnika do preferencyjnego opodatkowania jego dochodów od tego, czy przez cały rok był osobą samotnie wychowującą dzieci. Wystarczające jest zatem, aby taki stan zaistniał w ciągu roku. Jednakże jeżeli w trakcie roku dziecko przebywa u obojga rodziców, to prawo do preferencyjnego rozliczenia przysługuje temu z rodziców, który faktycznie wychowuje dziecko, sprawuje nad nim stałą opiekę, zamieszkując z nim, a nie tylko przyjmując gościnnie czy też przyjmując pod opiekę w określonych lub ustalonych przedziałach czasowych.

Kto jest osobą samotnie wychowującą dziecko

Zdaniem organu, z istoty pojęcia „osoba samotnie wychowująca dzieci” należy wyprowadzić taki stan, w którym nie wystąpi konkurencja wspomnianych w analizowanym przepisie art. 6 ust. 4 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych osób, ponieważ za prawnie niedopuszczalną należałoby uznać sytuację, w której z tego samego stanu faktycznego dwie osoby wysnują wniosek, że są osobami samotnie wychowującymi dzieci. Używając określeń „rodzic albo opiekun prawny” ustawodawca przesądził zatem, że możliwość wspólnego rozliczenia dochodów z małoletnim dzieckiem przysługuje tylko jednemu z rodziców, a mianowicie temu, który faktycznie wychowuje dziecko.

Wychowywanie dziecka, w opinii oganu, nie sprowadza się jedynie do jego „utrzymania” czy też czasowego (doraźnego) przebywania z nim bądź zapewniania dziecku rozlicznych atrakcji lecz obejmuje ogół czynności zmierzających do należytego ukształtowania człowieka w sferze duchowej i psychicznej oraz zapewnienia mu materialnych podstaw rozwoju. Użycie określenia „osoba samotnie wychowująca dzieci” oznacza zatem, że intencją ustawodawcy było przyznanie prawa do wspólnego rozliczenia dochodów z małoletnim dzieckiem temu z rodziców lub opiekunów prawnych, który faktycznie wychowuje dziecko, a nie zajmuje się jedynie dzieckiem w czasie określonym mu sądownie do dyspozycji, tj. przede wszystkim w czasie wakacji, w weekendy i święta czy też inne dni wolne od pracy.

Preferencje tylko dla osoby faktycznie wychowującej dziecko

Biorąc pod uwagę powyższe Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach stwierdził, że w sprawie podatnika, rodzicem faktycznie wychowującym syna jest matka dziecka. To ona bowiem, z racji, że to jej sąd przyznał prawo do wykonywania władzy rodzicielskiej, zajmuje się wychowaniem syna. Podatnik posiada jedynie prawo do współdecydowania we wszystkich sprawach dotyczących dziecka, jednakże to nie oznacza, że ponosi codzienny trud jego wychowywania. Podatnik zajmuje się synem jedynie w czasie wakacji, ferii, w weekendy czy też w inne dni ustalone na podstawie wyroku sądu. Zatem trudno jest uznać, że dziecko faktycznie on wychowuje, a właśnie wychowywanie dziecka, tj. kształtowanie jego osobowości i sprawowanie nad nim stałej pieczy (a nie tylko doraźnej, tj. w określonych przedziałach czasowych) jest warunkiem do skorzystania z preferencji podatkowej, o której mowa w powołanym art. 6 ust. 4 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Z tych też przyczyn podatnik nie może zostać uznany za osobę samotnie wychowującą dziecko.

Organ podatkowy zauważył, że prawa do preferencyjnego rozliczenia podatku nie można również wywieźć z faktu, że sytuacja materialna podatnika jest najprawdopodobniej lepsza niż sytuacja materialna jego byłej żony (zapewnia dziecku prywatną opiekę lekarską, płaci alimenty, zapewnia dziecku liczne atrakcje i rozrywki). Podatnik, bowiem, w odróżnieniu od matki dziecka, zajmuje się synem sporadycznie, niejako „od święta”. Tymczasem wychowywanie dziecka jest procesem ciągłym, który musi mieć miejsce zarówno w sytuacjach, gdy dziecko ma zapewnione liczne atrakcje i rozrywki, jak również (przede wszystkim) w tzw. „dni powszednie”, kiedy tychże atrakcji i rozrywek jest znacznie mniej, a więcej jest obowiązków (z których dziecko nie zawsze jest zadowolone).

Małgorzata Brand-Ciszewska

Hasła tematyczne: podatek dochodowy od osób fizycznych, rozliczenie roczne, interpretacje prawa podatkowego, rozwód, pit, samotny rodzic, wspólne rozliczenie z dzieckiem

czytano: 2123 razy